Röle atıyor ama her şey normal görünüyor, bekleyebilir miyim?

Röle indirilmiş kaldığı sürece o devre enerjisiz demektir ve acil bir tehlike yoktur; bu anlamda bekleyebilir. Beklememesi gereken şey rölenin kaldırılması. Röle, akımın dışarı çıktığını söylüyor ve kaldırmak o yolu yeniden açmak oluyor. Devreyi inik bırakıp ölçüm istemek, hem güvenli hem de aramayı kolaylaştıran yol — çünkü belirti tazeyken ölçmek, kaybolduktan sonra ölçmekten çok daha verimli.

Duvarı kırmadan gerçekten bulunabilir mi?

Çoğu durumda evet. Aramanın tamamı bölerek daraltma üzerine kurulu ve bu işlem buat, priz ve pano üzerinden yürüyor — hepsi zaten erişilebilir noktalar. Kırım yalnızca bölge tek bir noktaya indiğinde ve o nokta gerçekten sıva altındaysa konuşuluyor. O aşamaya gelindiğinde de açılacak yer belirsiz bir duvar değil, işaretlenmiş bir nokta oluyor.

Faturam yükseldi, kaçak olabilir mi?

Olabilir ama ilk ihtimal bu değil. Fatura artışının çok daha yaygın sebepleri var: mevsim, tarife değişikliği, eklenen bir cihaz. Kaçak şüphesi, yükselen faturanın yanında başka bir işaret varsa güçleniyor — rölenin ara ara atması, ıslak bir duvar, kimsenin evde olmadığı saatlerde de dönen bir sayaç. Ölçüm bu şüpheyi bir sayıya bağlıyor.

Yağmurdan sonra atıyor, yazın hiç atmıyor.

Bu, nem kaynaklı bir kaçağın tipik davranışı ve kaynağı çoğu zaman dış duvara yakın bir buat, bir teras hattı ya da bir dış mekân armatürü oluyor. Buradaki zorluk, kuru havada ölçümün normal çıkması. Bu yüzden böyle bir belirti anlatıldığında ölçümün mümkün olduğunca belirti varken alınması isteniyor; olmadığında arama, ıslanmaya açık noktalardan başlıyor.

Kaçak bulundu, aynı yerden tekrar çıkar mı?

Nedeni giderildiyse hayır. Ama sebep tesisatın dışındaysa — devam eden bir su sızıntısı, çözülmemiş bir yalıtım sorunu — tesisat tarafı düzeltilmiş olsa bile belirtinin geri gelmesi bekleniyor. Bu durumda raporda hangi tarafın çözüldüğü ve hangisinin açık kaldığı yazılı olarak belirtiliyor.

Elektrik Kaçağı Nasıl Bulunur?

Kısa cevap

Kaçak arama, duvarı açıp bakma işi değil. Aramanın tamamı bölerek daraltma üzerine kurulu: hat parçalara ayrılır, her parça tek tek ölçülür, sorunlu parça bulunur, o parça yeniden bölünür.

Bu yüzden çoğu kaçak, hiç kırım yapılmadan bulunuyor. Kırım kararı ancak bölge tek bir noktaya kadar daraldığında ve o nokta gerçekten duvarın içindeyse konuşuluyor — aramanın başında değil sonunda.

Duvarı baştan açmak yalnızca pahalı değil, aynı zamanda işe yaramıyor: hangi duvarın açılacağını da yine ölçüm söylüyor.

Kaçak nedir, neden bulunması gerekir

Kaçak, akımın gitmesi gereken yoldan çıkıp başka bir yoldan devresini tamamlaması. O başka yol çoğu zaman nem, bozulmuş bir yalıtım ya da bir cihazın gövdesi oluyor.

İki sonucu var. Birincisi güvenlik: o yolun bir insan üzerinden geçmesi mümkün. İkincisi tüketim: kaçan akım da ölçülüyor ve faturaya yazılıyor.

Kaçak akım rölesi bu durumu fark edip devreyi kesiyor. Rölenin atması bir arıza değil, korumanın çalıştığının kanıtı — ve aranması gereken şeyin yerinde durduğunun haberi.

Aramanın sırası

1. Belirtinin kaydı. Ne zaman atıyor, hangi cihaz çalışırken, hava nasıl. Yağmurdan sonra ortaya çıkıp kuru havada kaybolan bir kaçak, doğrudan bir yöne işaret ediyor.

2. Cihaz mı tesisat mı. Bütün cihazlar fişten çekilip röle yeniden denenir. Röle bu hâlde tutuyorsa kaçak cihazlardan birinde; hâlâ atıyorsa tesisatta. Bu tek adım, aramanın yarısını eliyor.

3. Devre devre ayırma. Panoda kollar tek tek devre dışı bırakılarak hangisinin sorumlu olduğu bulunur. Bu işlem enerji verip almadan, ölçüm yaparak yapılıyor.

4. Sorumlu devrenin bölünmesi. Bulunan devre, buatlardan ayrılarak parçalara ayrılır ve her parçanın yalıtım direnci ayrı okunur. Sorunlu parça bu adımda ortaya çıkıyor.

5. Noktanın belirlenmesi. Kalan parça üzerinde güzergâh taranır ve nokta daraltılır.

6. Kırım — gerekiyorsa. Nokta duvarın içindeyse ve başka türlü ulaşılamıyorsa, yalnızca o noktada açılıyor.

Neden bazı kaçaklar geç bulunuyor

Nem kaynaklı olanlar kaybolur. Islanan bir buat kuruduğunda direnç toparlar ve ölçüm normal çıkar. Belirti gitmiş gibi görünür, sebep yerinde durur ve bir sonraki yağışta geri gelir. Bu yüzden nem şüphesi varsa ölçümün ne zaman alındığı sonucun bir parçası.

Birden fazla küçük kaçak toplanır. Tek başına eşiğin altında kalan üç ayrı nokta, birlikte röleyi açtırabiliyor. Biri bulunup giderildiğinde belirti geçici olarak duruyor ve iş bitmiş gibi görünüyor.

Cihaz ile tesisat karışır. Yıllanmış bir su ısıtıcısı ya da çamaşır makinesi de kaçak üretiyor. İkinci adım atlandığında duvarlarda aranan şey aslında mutfakta duruyor.

Sonradan çekilmiş hatlar haritada yok. Kendi imkânıyla eklenmiş bir hat, kimsenin bilmediği bir güzergâhtan geçiyor olabiliyor.

Bulunduktan sonra

Kaçağın giderilmesi tek başına yeterli değil; ölçümün tekrarlanması gerekiyor. Aynı devre yeniden okunur ve değerin toparladığı görülür. Bu iki sayı — önce ve sonra — hem işin doğrulanması hem de ileride bir tekrar olursa karşılaştırma noktası oluyor.

Nem kaynaklı bir kaçakta ayrıca suyun kaynağı ele alınmadıysa bu, raporda yazılı olarak belirtiliyor: tesisat tarafı düzeltilmiş olsa da sebep sürüyorsa belirtinin geri gelmesi bekleniyor demektir.

Ne zaman acil

Aşağıdaki üç kademe bu sitedeki bütün elektrik güvenliği yazılarında aynıdır. Bir belirti yalnızca bir kademede geçer; kademeler birleştirilmez, sıraları değişmez.

Kademe 1 — Yaklaşmayın, terk edin, 112'yi arayın.

Duman, alev, is ya da kıvılcım var.
Koku ya da ses panonun bulunduğu bölgeden geliyor.
Pano kapağının sıcak olduğu fark edilmiş.

Hiçbir şeye dokunulmaz, panoya yaklaşılmaz, herkesle birlikte bina terk edilir, 112 aranır. Pano kapağının sıcak olup olmadığını öğrenmek için panoya yaklaşılmaz; koku ya da ses panodan geliyorsa bu kademe, kapak soğuk olsa da geçerlidir. Kapalı bir muhafazanın içindeki ark, kapağın hemen önündeki mesafeyi de riskli kılar.

Kademe 2 — Enerjiyi kesin, bekletmeyin.

Koku ya da ısınma belirli bir prizde, anahtarda veya buatta toplanıyor; pano temiz ve soğuk.
Çıtırtı, cızırtı ya da ark sesi duyuluyor; ses panodan gelmiyor.
Prize, fişe, anahtara veya bir cihaza dokununca çarpılma hissediliyor.
Su ile elektrik bir arada: priz ıslanmış, üzerine su damlıyor ya da yakınında sızıntı var.

Ana şalter ya da ilgili sigorta indirilir, indirilmiş bırakılır, yetkin kişi çağrılır. Panoya yaklaştığınızda duman, is, kıvılcım, koku ya da cızırtı fark ederseniz şalteri indirmeye çalışmayın; o durum Kademe 1'dir.

Kademe 3 — Bekleyebilir, ama kullanmayın.

Sigorta tekrar tekrar atıyor, başka hiçbir belirti yok.
Işıklar ara ara kırpışıyor.
Tek bir priz çalışmıyor.
Priz ya da anahtar kapağında sararma, kahverengileşme veya erime izi var; şu anda ısınma, koku ve is yok.

O hat ya da priz kullanılmaz, randevu alınır.

Ayrı bir durum — nötr kopması. Işıkların kısılmak yerine parlaması, ampullerin arka arkaya patlaması, birden çok cihazın aynı anda bozulması bu tabloyu düşündürür. Burada tek bir hattın sigortasını indirmek korumaz, çünkü sorun besleme tarafındadır: ana şalter indirilir ve 186 aranır.

Bu yazının belirtileri merdivende nereye düşer? Kaçak arama bir onarım değil bir arama; ama aramanın başladığı an bir belirtiye dayanıyor ve o belirti merdivende bir yere düşüyor. Röle atıyor, başka hiçbir işaret yoksa: Kademe 3. O devre kullanılmaz, röle kaldırılmaz, randevu alınır. Rölenin attığı devrede ıslaklık varsa — priz ıslanmış, üzerine su damlıyor, yakınında sızıntı var — Kademe 2'ye çıkar ve enerji beklemeden kesilir. Bir cihaza ya da prize dokunulduğunda karıncalanma hissediliyorsa yine Kademe 2'dir. Panodan koku ya da ses geliyorsa arama başlamaz: bu Kademe 1'dir, panoya yaklaşılmaz ve bina terk edilir.