Evde oturmaya devam ederek yaptırabilir miyim?

Mümkün ama planlamak gerekir. İş oda oda ilerletilir, akşamları en az bir aydınlatma ve buzdolabı hattı enerjili bırakılır. Bu şekilde çalışmak süreyi uzatır ve toz nedeniyle yaşam alanını daraltır; mutfak ve banyo günlerinde ev boş olursa iş belirgin biçimde hızlanır.

Bütün duvarlar kırılacak mı?

Hayır. Önce mevcut borular kontrol edilir; sağlamsa eski kablo çekilip yenisi aynı borudan geçirilir ve kırım yalnızca yetersiz kalan güzergâhlarda yapılır. Boruların ezilmiş ya da tıkalı olduğu evlerde kanal açmak kaçınılmazdır. Kırım istenmeyen yerlerde sıva üstü kanal bir seçenektir.

Kablolarım bakır ve sağlam görünüyor, yine de değişmesi gerekir mi?

İletkenin kendisi değil, üzerindeki yalıtım yaşlanır. Isı, nem ve yıllar içinde yalıtım sertleşir, çekildiğinde çatlar. Ayrıca eski tesisatlarda sorun çoğu zaman kablonun sağlığı değil, kesitin bugünkü yüke yetmemesi ve toprak iletkeninin hiç bulunmamasıdır. Ölçüm yapılmadan karar verilmez; izolasyon değerleri iyiyse ve kesit yeterliyse yalnızca eksik olan tamamlanır.

Sadece mutfağa ayrı bir hat çeksek yetmez mi?

Sorun tek bir cihazın atmasıysa yeter ve bunu yaparız. Ama prizlerde toprak yoksa, pano tek gruptan ibaretse ve tesisatın yaşı büyükse ayrı hat yalnızca en görünür belirtiyi susturur; altındaki yapı aynı kalır.

Tesisat yenilendikten sonra elektrik faturam düşer mi?

Kural olarak hayır. Kablo enerji tüketmez; tüketen cihazlardır. Tek istisna, tesisatta toprağa kaçak varsa geçerlidir — o durumda sayaçtan geçen ama işe yaramayan bir tüketim vardır ve yenilemeden sonra fatura gerçekten düşer. Bunu önceden ölçümle görebiliriz.

İş bittiğinde elinizde ne kalıyor?

Etiketlenmiş bir pano, hangi devrenin nereyi beslediğini gösteren bir plan ve ölçüm değerleri. Bu belgeler, ileride yapılacak her müdahalede tahminle çalışılmasını engeller.

Elektrik Tesisatı Yenileme

Bir evin elektrik tesisatı, kurulduğu günün yaşam alışkanlığına göre hesaplanır. 1990'ların dairesinde mutfakta bir buzdolabı, bir fırın vardı; bugün aynı mutfakta indüksiyon ocak, bulaşık makinesi, ankastre fırın ve kahve makinesi aynı anda çalışıyor. Kablo aynı kablo, priz aynı priz.

Eski tesisatların üç tipik sorunu vardır: her devrede aynı ince kesit, prizlerde toprak iletkeninin hiç bulunmaması ve zamanla kırılganlaşan yalıtım. Bunların hiçbiri tek bir noktaya müdahaleyle çözülmez. Tesisat yenileme, evin elektriğini baştan hesaplayıp yeniden kurmaktır — hangi cihazın hangi hatta olacağına, hangi kesitin çekileceğine ve panonun kaç devreye ayrılacağına karar vererek.

Ne zaman gerekir

Tesisat 25–30 yaşın üzerinde ve bugüne kadar hiç elden geçmedi.
Prizlerde toprak ucu yok; duvardan iki iletken çıkıyor.
Panoda porselen buşonlu sigorta var ya da otomatlar farklı marka ve amperlerden derlenmiş.
Duvardaki iletken alüminyum. Alüminyum, bağlantı noktalarında zamanla gevşer ve ısınır.
Evde uzatma kablosu ve çoklu priz zinciriyle yaşanıyor; priz sayısı yetmiyor.
İndüksiyon ocak, kurutuculu çamaşır makinesi, klima veya elektrikli su ısıtıcısı sonradan eklendi ve o hat sık sık atıyor.
Buat kapağı açıldığında bağlantılarda kararma, kavrulma izi ya da eriyik plastik görülüyor.
Mutfak veya banyo tadilatı planlanıyor; kırım zaten yapılacak.
Ev yeni satın alındı ve tesisatın geçmişi bilinmiyor.

Bu maddelerden birden fazlası varsa, tek tek onarım yapmak uzun vadede yenilemekten pahalıya gelir.

Kapsam

Mevcut tesisatın ölçümle çıkarılması: hangi hat nereyi besliyor, kesitler ne, topraklama var mı.
Yük listesi ve devre planı: her odanın priz–aydınlatma ayrımı, yüksek güçlü cihazlara ayrı hat.
Sayaç ile daire panosu arasındaki kolon hattının yeterliliğinin değerlendirilmesi.
Sıva altı boru güzergâhının belirlenmesi, kanal açma ve buat yerleşimi.
Yeni bakır iletken çekimi — aydınlatmada 1,5 mm², priz devrelerinde 2,5 mm², ankastre fırın, indüksiyon ve klima gibi yüklerde mesafeye göre hesaplanmış daha büyük kesit.
Topraklama iletkeninin her prize, her armatür noktasına ve ana eşpotansiyel baraya taşınması; banyoda su ve ısıtma borularının ek eşpotansiyel bağlantısı.
Pano kurulumu: ana şalter, 30 mA kaçak akım rölesi, devre başına otomatik sigorta, kapak içine devre listesi.
Zayıf akım borularının aynı anda ve ayrı güzergâhtan çekilmesi (televizyon, veri, diafon).
Anahtar, priz ve armatür montajı.
Devreye alma ölçümleri: süreklilik, 500 V doğru gerilimde izolasyon direnci, topraklama direnci, kaçak akım rölesinin açma akımı ve süresi, faz–nötr bağlantı doğruluğu.
Teslimde ölçüm sonuçları ve daire planı üzerine işlenmiş devre şeması.

Kapsam dışı

Kırım sonrası sıva, alçı, boya ve fayans işleri. Kanalları kapatır, yüzeyi boyaya hazır bırakırız; badana ve kaplama ayrı bir ustanın işidir. Takvimi birlikte kurmak için o ustayla konuşuruz, işi yapmayız.
Binanın ana panosu, kolon hattı ve ortak alan tesisatı. Buralar kat malikleri kararına bağlıdır; daireye gelen beslemede sorun görürsek bunu yazılı olarak bildiririz.
Abone gücü artırımı ve sayaç değişikliği başvurusu. Gereken hesap ve teknik belgeleri hazırlarız; başvuru abone adına dağıtım şirketine yapılır.
Akıllı ev sistemlerinin senaryo programlaması. Boru altyapısını buna uygun bırakırız; kurgu ve yazılım ayrı bir başlıktır.

Süreç

Keşif ve mevcut durumun ölçümü. Hangi hattın kurtarılabileceği, hangi borunun yeniden kullanılabileceği burada belli olur.
Yük listesi ve devre planı. Kaç devre olacağı, hangi cihazın kendi hattına alınacağı ve nereye kaç priz konacağı plan üzerinde kararlaştırılır.
Yazılı teklif ve takvim. Evde oturularak mı yoksa boş evde mi çalışılacağı bu aşamada netleşir; oturuluyorsa etaplı ilerleme ve geçici besleme planlanır.
Söküm ve kanal açma. Toz kontrolü ve eşya koruması işin parçasıdır.
Boru ve kablo çekimi. Buat bağlantıları klemensle yapılır; burma bağlantı kullanılmaz.
Pano montajı ve devrelerin panoya alınması.
Ölçüm ve devreye alma. Değerler kaydedilir; sınırın dışında kalan bir sonuç varsa sebebi bulunup düzeltilmeden teslim yapılmaz.
Teslim. Etiketli pano, devre şeması ve ölçüm raporu birlikte verilir.

Fiyatı etkileyen faktörler

Yenilemenin maliyetini belirleyen şey dairenin metrekaresi değil, çekilecek hat ve nokta sayısıdır. Şunlar tutarı doğrudan değiştirir:

Priz, anahtar ve aydınlatma noktalarının toplam sayısı ile devre adedi.
Mevcut boruların sağlam olup olmadığı. Boru kullanılabiliyorsa yeni kablo içinden çekilir ve kırım büyük ölçüde azalır.
Duvarın cinsi — gazbeton, tuğla ve betonarme kanal açma süresi birbirinden çok farklıdır.
Sıva altı mı sıva üstü kanal mı tercih edildiği.
Kolon hattının yenilenmesinin gerekip gerekmediği.
Pano büyüklüğü, kaçak akım rölesi sayısı ve aşırı gerilim koruması eklenip eklenmeyeceği.
Zayıf akım altyapısının kapsama alınıp alınmadığı.
Evde oturulurken çalışılması. Etaplı iş, kesintisiz işten uzun sürer.
Anahtar–priz serisi ve şalt malzemesi tercihi.

Güvenlik ve yönetmelik

Konut tesisatlarında topraklama ve kaçak akım koruması yasal olarak zorunludur; yenileme sırasında ikisi de kurulur ve ölçülerek belgelenir. Koruma cihazı ile iletken kesiti birbirine bağlıdır: 1,5 mm² bir aydınlatma hattına 16 A otomat takmak, kablonun taşıyabileceğinden fazla akımda korumasız kalması demektir. Kesit büyütülmeden sigorta büyütülmez.

Topraklama iletkeni çekilmemiş bir tesisatta üç uçlu priz kullanmak, olmayan bir korumanın görüntüsünü verir; bu, iki uçlu prizden daha tehlikelidir çünkü kullanıcı korunduğunu sanır. Yenilemede bu iletken her noktaya fiilen taşınır ve sürekliliği ölçülür.

Belirli bir bağlantı gücünün üzerindeki tesisatlarda dağıtım şirketine onaylatılmış iç tesisat projesi istenir. Sınır ve istenen belgeler dağıtım bölgesine göre değişir; keşifte hangi kapsama girdiğinizi söyleriz.