Kesinti kısa sürdü, yine de bozuldu.

Süre burada belirleyici değil. Cihaza zarar veren şey enerjinin ne kadar süre yok olduğu değil, geri gelirken hattın nasıl davrandığı. Çok kısa bir kesintinin ardından gelen sıçrama, saatler süren bir kesintinin ardından gelenden farklı olmuyor. Bu yüzden "kısa sürdü, bir şey olmaz" varsayımı tutmuyor ve tekrarlayan kısa kesintiler, uzun tek bir kesintiden daha yıpratıcı olabiliyor.

Priz tipi koruyucular işe yarıyor mu?

Kısa süreli sıçramaların bir bölümünü sınırlıyorlar ve tek bir cihazı korumak için makul bir adım. Ama koruma sağladıkları yer o prizle sınırlı; evin geneli için panoya yerleştirilen koruma farklı bir kapsam sunuyor. İkisi birbirinin yerine geçmiyor. Ayrıca hiçbiri nötr kopmasına karşı bir çözüm değil — o durumda ortaya çıkan gerilim, bu cihazların tasarlandığı olaydan başka bir şey.

Buzdolabı kesintiden sonra çalışmıyor.

Önce prizde gerilim olup olmadığına bakılır: aynı prizde başka bir cihaz çalışıyorsa hat sağlam demektir ve sorun cihazda. Kompresörlü cihazlarda kesintiden hemen sonra tekrar devreye girmek zorlayıcı olabiliyor; bazı modeller kendini korumak için bir süre beklediğinden hemen çalışmaması her zaman arıza anlamına gelmiyor. Panoda inen bir koruma varsa tablo farklı ve o koruma kaldırılmadan ölçüm isteniyor.

Sigortam attı ve cihazlar da bozuldu.

Bu ikisi aynı olayın iki yüzü olabilir. Koruma açtıysa hatta beklenenden büyük bir akım geçmiş demektir; aynı olay cihazlara da ulaşmış olabilir. Burada yapılmayacak şey, cihazları denemek için kolu tekrar kaldırmak. O kol inik bırakılır, hangi cihazların etkilendiği not edilir ve ölçüm istenir — arızalı bir cihaz, sağlam bir hatta da koruma attırmaya devam edebiliyor.

Sigortadan karşılanır mı?

Bu, poliçenizin kapsamına bağlı ve işletmeden işletmeye, evden eve değişiyor; kararı sigortacınız veriyor. Elektrik tarafında yapabileceğimiz şey, talebe dayanak olacak belgeyi hazır tutmak: kesintinin zamanı, etkilenen cihazların listesi, tesisatın ölçüm sonucu ve bulunan bir kusur varsa neyi işaret ettiği.

Kesintiden Sonra Cihazlar Bozuldu

Kısa cevap

Enerjinin kesilmesi, bir cihaz için genellikle zararsız bir olay. Cihazı zorlayan an, enerjinin geri geldiği an.

O anda iki şey birden oluyor. Şebeke yeniden bağlandığında hat üzerinde kısa süreli bir gerilim sıçraması görülebiliyor; aynı anda kesinti boyunca kapanmış olan bütün yükler tek seferde devreye giriyor ve bu, gerilimin bir süre oturmamasına yol açıyor.

Bu yüzden ilk sorulacak soru "kesinti ne kadar sürdü" değil. Kaç cihaz bozuldu — cevap sebebi ikiye bölüyor.

Tek cihaz mı, birden fazla mı

Tek bir cihaz bozulduysa sebep büyük olasılıkla o cihazın kendisinde. Yıllanmış bir güç katı, kesinti anındaki sıradan bir dalgalanmayı kaldıramayacak durumda olabiliyor. Bu, tesisatla ilgili bir bulgu üretmiyor.

Birden fazla cihaz aynı anda bozulduysa tablo değişiyor ve bu, tesisata bakılmasını gerektiren bir işaret. Özellikle bozulanlar evin farklı odalarındaysa ve farklı kollara bağlıysa, ortak nokta cihazlar değil besleme demektir.

Bu ikinci tabloda akla gelmesi gereken ilk şey nötr kopması. Nötr iletkeninde bir kopma olduğunda, evdeki cihazların bir bölümü olması gerekenden yüksek bir gerilimle karşılaşıyor. Belirtisi tanıdık: ışıkların kısılmak yerine parlaması, ampullerin arka arkaya patlaması ve birden çok cihazın aynı anda bozulması. Burada tek bir hattın sigortasını indirmek korumuyor, çünkü sorun besleme tarafında: ana şalter indirilir ve 186 aranır.

Enerji geri geldiğinde neyi yapmamak gerekir

Kesinti bittiğinde en yaygın refleks, kapanmış olan her şeyi hemen açmak. Oysa yüklerin hepsinin aynı anda devreye girmesi, gerilimin oturmasını zorlaştıran şeyin ta kendisi.

Cihazların kademeli olarak devreye alınması — önce aydınlatma ve küçük yükler, sonra büyük olanlar — hem bu sıçramayı azaltıyor hem de bir sorun çıkarsa hangi grupta olduğunu görünür kılıyor.

Uzun bir kesintinin ardından soğutucuların da hemen tam yükle çalışmaya başladığı unutulmuyor; kompresör kalkışları o anın en büyük yükü oluyor.

Zararı belgelemek

Bir cihaz zarar gördüğünde yapılacak ilk şey, o anı kaydetmek.

Kesintinin tarihi ve saati. Ne zaman kesildi, ne zaman geri geldi.

Hangi cihazlar, hangi odalarda. Farklı kollara bağlı olup olmadıkları, sebebi ayırmanın en hızlı yolu.

Yanında görülen belirtiler. Işıkların davranışı, koku, ses, panoda inen bir koruma.

Komşularda durum. Aynı anda başka dairelerde de cihaz bozulduysa bu, besleme tarafına işaret eden güçlü bir bulgu.

Bu bilgiler hem tesisatın ölçülmesini kısaltıyor hem de dağıtım şirketine bir bildirim yapılacaksa dayanak oluşturuyor. Bir talebin nasıl işleyeceği ve neyin karşılandığı bu yazının konusu değil; o taraf dağıtım şirketi ve varsa sigortacınızla görüşülüyor.

Tekrarı için ne yapılabilir

Tesisatın kendi tarafının ölçülmesi. Nötr bağlantılarının durumu, faz dengesi ve koruma iletkeninin sürekliliği. Bunlar bina içindeyse çözülebiliyor; şebeke tarafındaysa muhatap değişiyor. Arıza tespiti bu ayrımı yapıyor.

Aşırı gerilime karşı koruma. Panoya eklenen koruma cihazları, kısa süreli sıçramaları sınırlıyor. Bunlar bir kesintinin kendisini engellemiyor; geri dönüşteki sıçramanın cihazlara ulaşan bölümünü küçültüyor.

Kritik cihazların ayrılması. Sunucu, kayıt cihazı, modem ya da tıbbi bir cihaz gibi kesintiye duyarlı yükler için kesintisiz güç kaynağı hem kesintiyi hem geri dönüşü perdeliyor. Yedeklenecek liste çıkarıldığında gereken kapasite genellikle beklenenin altına iniyor.

Sık kesinti varsa kaynağının ayrılması. Aynı anda komşularda da kesiliyorsa şebeke tarafındadır ve 186'ya bildirilir; yalnızca sizde oluyorsa tesisatın kendi içindedir ve koruma cihazı eklemek onu gizlemekten başka bir şey yapmıyor.

Ne zaman acil

Aşağıdaki üç kademe bu sitedeki bütün elektrik güvenliği yazılarında aynıdır. Bir belirti yalnızca bir kademede geçer; kademeler birleştirilmez, sıraları değişmez.

Kademe 1 — Yaklaşmayın, terk edin, 112'yi arayın.

Duman, alev, is ya da kıvılcım var.
Koku ya da ses panonun bulunduğu bölgeden geliyor.
Pano kapağının sıcak olduğu fark edilmiş.

Hiçbir şeye dokunulmaz, panoya yaklaşılmaz, herkesle birlikte bina terk edilir, 112 aranır. Pano kapağının sıcak olup olmadığını öğrenmek için panoya yaklaşılmaz; koku ya da ses panodan geliyorsa bu kademe, kapak soğuk olsa da geçerlidir. Kapalı bir muhafazanın içindeki ark, kapağın hemen önündeki mesafeyi de riskli kılar.

Kademe 2 — Enerjiyi kesin, bekletmeyin.

Koku ya da ısınma belirli bir prizde, anahtarda veya buatta toplanıyor; pano temiz ve soğuk.
Çıtırtı, cızırtı ya da ark sesi duyuluyor; ses panodan gelmiyor.
Prize, fişe, anahtara veya bir cihaza dokununca çarpılma hissediliyor.
Su ile elektrik bir arada: priz ıslanmış, üzerine su damlıyor ya da yakınında sızıntı var.

Ana şalter ya da ilgili sigorta indirilir, indirilmiş bırakılır, yetkin kişi çağrılır. Panoya yaklaştığınızda duman, is, kıvılcım, koku ya da cızırtı fark ederseniz şalteri indirmeye çalışmayın; o durum Kademe 1'dir.

Kademe 3 — Bekleyebilir, ama kullanmayın.

Sigorta tekrar tekrar atıyor, başka hiçbir belirti yok.
Işıklar ara ara kırpışıyor.
Tek bir priz çalışmıyor.
Priz ya da anahtar kapağında sararma, kahverengileşme veya erime izi var; şu anda ısınma, koku ve is yok.

O hat ya da priz kullanılmaz, randevu alınır.

Ayrı bir durum — nötr kopması. Işıkların kısılmak yerine parlaması, ampullerin arka arkaya patlaması, birden çok cihazın aynı anda bozulması bu tabloyu düşündürür. Burada tek bir hattın sigortasını indirmek korumaz, çünkü sorun besleme tarafındadır: ana şalter indirilir ve 186 aranır.

Bu yazının belirtileri merdivende nereye düşer? Bozulan bir cihaz tek başına bir kademe üretmiyor; kademeyi belirleyen, bozulmanın yanında ne olduğu. Cihazdan ya da prizinden yanık kokusu geliyorsa Kademe 2'dir: o hattın enerjisi kesilir ve indirilmiş bırakılır. Priz ya da fiş üzerinde sararma, kahverengileşme veya erime izi varsa ve şu an ısınma, koku, is yoksa Kademe 3'tür — o priz kullanılmaz, randevu alınır. Duman, is ya da kıvılcım varsa Kademe 1'dir ve bina terk edilir. Birden çok cihazın aynı anda bozulması ise merdivenin sonundaki ayrı durumdur: nötr kopmasını düşündürür, tek bir kolu indirmek korumaz, ana şalter indirilir ve 186 aranır.