Sigorta attı ama hiçbir şey olmamış gibi duruyor, kaldırabilir miyim?

Yukarıdaki üç kontrolü yaptıysanız ve hiçbir belirti yoksa, atma sebebi makul biçimde biliniyorsa — aynı anda çalışan iki yüksek güçlü cihaz gibi — o cihaz devreden çıkarılarak kol bir kez kaldırılabilir. Buradaki belirleyici kelime "bir kez". Yeniden atarsa sebep yük değildir ve deneme sayısını artırmak hiçbir bilgi vermez, yalnızca arıza noktasını yıpratır.

Neden ikinci deneme yok? Bir kere daha denesem ne olur?

Çünkü ilk atmada öğrenilecek şey öğrenilmiştir. Yeniden atan bir koruma, sorunun geçici bir yük dalgalanması değil, duran bir arıza olduğunu söylüyordur. Her deneme, kısa devre noktasından bir kez daha akım geçirmek demektir ve orada oluşan karbon izi iletkendir — yani arıza her denemede biraz daha kalıcı hâle gelir.

Kaçak akım rölesi ile sigortayı nasıl ayırt ederim?

Röle genellikle panonun girişinde, diğer kollardan daha geniş bir cihazdır ve üzerinde T ya da TEST işaretli bir düğme bulunur. Attığında tek bir oda değil, arkasındaki bütün devreler birden gider. Otomat sigorta ise tek bir hattı keser ve test düğmesi yoktur. Ayrım önemlidir çünkü ikisi farklı şeyler bildirir ve rölede karar sizin değildir.

Komşuda da gitti, yine de bende mi sorun var?

Birden fazla dairede aynı anda gitmişse sorun büyük ihtimalle bina ortak tesisatında ya da şebeke tarafındadır; bu durumda daire panosunda yapılacak bir şey yoktur ve 186'ya bildirilir. Ancak ışıkların kısılmak yerine parlaması, ampullerin arka arkaya patlaması ya da birden çok cihazın aynı anda bozulması varsa tablo farklıdır: bu nötr kopmasını düşündürür, ana şalter indirilir ve yine 186 aranır.

Sigortayı Kaldırmadan Önce Bilinmesi Gerekenler

Kısa cevap

Elinizi panoya uzatmadan önce üç şeye bakın: ortamda duman, is, kıvılcım ya da yanık kokusu var mı; panonun bulunduğu bölgeden koku ya da ses geliyor mu; belirli bir prizde, anahtarda ya da buatta ısınma veya koku var mı. Bunlardan herhangi biri varsa sigorta kaldırılmaz ve aşağıdaki merdiven geçerlidir. Hiçbiri yoksa ve sigorta ilk kez attıysa, atmadan hemen önce ne çalıştığını hatırlamaya çalışın — cevap çoğu zaman oradadır. Kaldırdıktan sonra yeniden atarsa üçüncü bir deneme yoktur: o hat kullanılmaz, kesilmiş bırakılır ve ölçüm istenir.

Neden olur

Sigorta bir arıza değil, bir bildirimdir. İşini yaptığı için atmıştır. "Bozuldu" diye düşünülen şey, aslında tesisatın tek konuşma biçimidir ve söylediği şey her zaman aynıdır: bu devrede olması gerekenden fazla akım geçti.

İki ayrı sebep vardır ve ikisi aynı şey değildir. Birincisi aşırı yüklenme: devreye kapasitesinin üstünde yük binmiştir ve bu yavaş ısınmayla gelişir. İkincisi kısa devre: iki iletken birbirine değmiştir ve akım anında büyür. Birincisinde sigorta bir süre sonra atar, ikincisinde anında.

Kaçak akım rölesi bambaşka bir şeyi bildirir. Röle attığında sebep yük değil, akımın devrenin dışına — toprağa ya da bir insanın üzerinden — kaçmasıdır. Bu yüzden "sigortam attı" ile "rölem attı" iki farklı cümledir ve ikincisi daha ciddidir.

Atmanın zamanı bilgi taşır. Enerji verildiği anda atıyorsa hatta duran bir sorun var demektir. Belirli bir cihaz çalışırken atıyorsa şüpheli bellidir. Düzensiz ve sebepsiz atıyorsa nem, gevşemiş bir bağlantı ya da ilerleyen bir yalıtım bozulması akla gelir.

Tekrar kaldırmak arızayı ortadan kaldırmaz. Devreye yeniden enerji vermek, arızanın üzerinden bir kez daha akım geçirmektir. Bir kısa devre noktasında bu, her denemede biraz daha karbonlaşan bir iz bırakır — ve o iz, arızayı zamanla küçülten değil büyüten şeydir.

Ne zaman acil

Aşağıdaki üç kademe bu sitedeki bütün elektrik güvenliği yazılarında aynıdır. Bir belirti yalnızca bir kademede geçer; kademeler birleştirilmez, sıraları değişmez.

Kademe 1 — Yaklaşmayın, terk edin, 112'yi arayın.

Duman, alev, is ya da kıvılcım var.
Koku ya da ses panonun bulunduğu bölgeden geliyor.
Pano kapağının sıcak olduğu fark edilmiş.

Hiçbir şeye dokunulmaz, panoya yaklaşılmaz, herkesle birlikte bina terk edilir, 112 aranır. Pano kapağının sıcak olup olmadığını öğrenmek için panoya yaklaşılmaz; koku ya da ses panodan geliyorsa bu kademe, kapak soğuk olsa da geçerlidir. Kapalı bir muhafazanın içindeki ark, kapağın hemen önündeki mesafeyi de riskli kılar.

Kademe 2 — Enerjiyi kesin, bekletmeyin.

Koku ya da ısınma belirli bir prizde, anahtarda veya buatta toplanıyor; pano temiz ve soğuk.
Çıtırtı, cızırtı ya da ark sesi duyuluyor; ses panodan gelmiyor.
Prize, fişe, anahtara veya bir cihaza dokununca çarpılma hissediliyor.
Su ile elektrik bir arada: priz ıslanmış, üzerine su damlıyor ya da yakınında sızıntı var.

Ana şalter ya da ilgili sigorta indirilir, indirilmiş bırakılır, yetkin kişi çağrılır. Panoya yaklaştığınızda duman, is, kıvılcım, koku ya da cızırtı fark ederseniz şalteri indirmeye çalışmayın; o durum Kademe 1'dir.

Kademe 3 — Bekleyebilir, ama kullanmayın.

Sigorta tekrar tekrar atıyor, başka hiçbir belirti yok.
Işıklar ara ara kırpışıyor.
Tek bir priz çalışmıyor.
Priz ya da anahtar kapağında sararma, kahverengileşme veya erime izi var; şu anda ısınma, koku ve is yok.

O hat ya da priz kullanılmaz, randevu alınır.

Ayrı bir durum — nötr kopması. Işıkların kısılmak yerine parlaması, ampullerin arka arkaya patlaması, birden çok cihazın aynı anda bozulması bu tabloyu düşündürür. Burada tek bir hattın sigortasını indirmek korumaz, çünkü sorun besleme tarafındadır: ana şalter indirilir ve 186 aranır.

Bu yazının belirtileri merdivende nereye düşer? Bu yazı tam olarak merdivenin başında duruyor: elinizi uzatmadan önce hangi kademede olduğunuzu belirlemek için. Duman, is, kıvılcım varsa ya da koku ile ses panonun bulunduğu yerden geliyorsa Kademe 1'dir ve panoya hiç yaklaşılmaz. Isınma ya da koku belirli bir prizde, anahtarda veya buatta toplanıyorsa ve pano temiz ve soğuksa Kademe 2'dir: kaldırmak değil, indirmek gerekir. Başka hiçbir belirti olmadan tekrarlayan atma Kademe 3'tür — o hat kullanılmaz ve randevu alınır. Emin olamadığınız durumda ağır olanı seçin; bir akşamı o hat olmadan geçirmenin bedeli ölçülebilir, bilinmeyen bir arızaya ısrarla enerji vermenin bedeli ölçülemez.

Ne yapılır

Önce bakın, sonra karar verin. Panoya gitmeden önce evde bir tur atın: yanık kokusu, is izi, sıcak bir priz kapağı, ıslak bir duvar. Bu kontrol hiçbir riskli işlem gerektirmez ve kararı çoğu zaman tek başına verir.

Neyin çalıştığını hatırlayın. Atma anında hangi cihaz devredeydi, o gün ne değişti — yeni bir cihaz, bir tadilat, bir su sızıntısı. Bu bilgi, gelen kişinin işini kısaltır ve telefonda söylenecek en değerli şeydir.

Kaçak akım rölesi mi attı, sigorta mı, ayırt edin. Röle genellikle panonun girişinde durur, üzerinde T ya da TEST yazan bir düğme bulunur ve attığında birden çok devre birden gider. Otomat sigorta tek bir devreyi keser. Röle attıysa bu yazının konusu bitmiştir: röle kaldırılmaz, indirilmiş bırakılır ve ölçüm istenir.

Tek deneme. Yukarıdaki hiçbir belirti yoksa ve nedeni makul biçimde biliniyorsa — örneğin aynı anda çalışan iki yüksek güçlü cihaz — o cihazlardan biri devreden çıkarılır ve kol bir kez kaldırılır. Yeniden atarsa ikinci bir deneme yapılmaz.

İndirilmiş bırakın ve haber verin. Kullanılmayacak bir hattın kolunun inik kalması, o hattın yanlışlıkla kullanılmasını da engeller. Evdeki herkese ve gerekiyorsa bina yönetimine söyleyin; kimsenin "ışık yok" diye geri kaldırmaması gerekir.

Ne yapılmaz

Belirti varken sigorta kaldırılmaz. Duman, is, kıvılcım, yanık kokusu, ısınan bir priz ya da panodan gelen ses — bunlardan biri varken kol kaldırmak, bilinen bir arızaya yeniden enerji vermektir.
İkinci deneme yapılmaz. İlk kaldırmada yeniden atan bir koruma, duran bir arızayı bildiriyordur. Israr, arıza noktasında her seferinde biraz daha karbon bırakır.
Atan bir kaçak akım rölesi kaldırılmaz. Röle, akımın devre dışına çıktığını söylüyordur; kaldırmak o yolu yeniden açmaktır.
Sigorta daha büyüğüyle değiştirilmez, buşon köprülenmez. Korumanın değeri, arkasındaki kablonun taşıyabileceğine göre seçilmiştir; büyütmek kabloyu kalınlaştırmaz, yalnızca uyarıyı susturur.
Hangi sigortanın nereyi beslediğini bulmak için kollar tek tek indirilip kaldırılmaz. Bu, enerji vermek ve almaktır; etiketleme ölçümle yapılır.
Pano kapağı açılmaz, iç kapak sökülmez, klemenslere dokunulmaz. Yetkin olmayan birinin panoda yapabileceği tek işlem kolu indirmektir.
"Bir daha atmadı, geçti" denmez. Atmanın durması arızanın gittiğini göstermez; nemin kuruması ya da yükün azalması da aynı sonucu verir ve ikisinde de sebep yerinde durur.