Bina girişi çoğu apartmanda tek gerçek kontrol noktasıdır ve sesli diafonda bu kontrol tamamen sesin doğruluğuna bağlıdır. Ahizeden "kargo" diyen herkese kapı açılır. Kimin girdiği görülmez, kaç kişi girdiği bilinmez, kapı bir kez açıldığında içeriye kimin geçtiği kayda geçmez. Görüntülü sisteme geçişin asıl gerekçesi konfor değil, kapıyı açmadan önce karşıdakini görebilmektir.
Eski sistemlerde arızalar da kendini tekrar eder. Ahizede cızırtı ve gürültü, hattın uzunluğundan ya da klemens noktalarındaki oksitlenmeden gelir. Bir daireye basıldığında başka dairenin çalması, kat kutusunda karışmış veya yalıtımı zayıflamış damarların işaretidir. Butona basılınca kapının bazen açılıp bazen açmaması genellikle diafonun değil, kilidin ve besleme kaynağının sorunudur — daire sayısı arttıkça yetersiz kalan bir güç kaynağı, kilidi çekecek akımı anlık olarak veremez.
Dönüşümde tek belirleyici soru şudur: mevcut kablo kullanılabilir mi? Apartman şaftına yeni hat çekmek, işin en pahalı ve en zahmetli kısmıdır — kat kutuları, boru tıkanıklıkları, sıva müdahalesi. Buna karşılık iki telli bus mimarisine sahip sistemler, çok damarlı eski tesisatın iki damarını kullanarak görüntüyü de taşıyabilir. Bunun mümkün olup olmadığı tahminle değil, damar sürekliliği, damarlar arası yalıtım, hat uzunluğu ve ek noktalarının sayısı ölçülerek belirlenir. Ölçüm yapılmadan "kablonuz uyar" denmesi, işin ortasında kalınmasının en yaygın sebebidir.
Sitelerde bir katman daha vardır: site girişi ile blok girişinin ayrılması. Ziyaretçi önce site kapısından, sonra blok kapısından geçer; hangi panelin hangi daireyi çağırdığı, hangi kilidi tetiklediği ve iki kademe arasındaki geçişin nasıl kurgulanacağı baştan kararlaştırılmazsa sistem, dairede iki farklı zil sesi ve karışan çağrılar olarak yaşanır.
Ne zaman gerekir
- Ahizeden gelen ses cızırtılı, gürültülü ya da karşı taraf duyulmuyor; konuşmak için bağırmak gerekiyor.
- Bir daire çağrıldığında başka bir daire de çalıyor veya yanlış daire çalıyor.
- Kapı açma butonuna basıldığında kapı bazen açılıyor bazen açılmıyor; uzun basmak gerekiyor.
- Kilit karşılığı kapı açıldıktan sonra geri gelmiyor; kapı kilitli kalmıyor ya da sürekli açık kalıyor.
- Giriş paneli hava koşullarından bozulmuş, isimlikler okunmuyor, panelin içine su almış, butonlar takılıyor.
- Kapıyı çalanın kim olduğu görülmüyor; kargo, anket veya tanıtım bahanesiyle içeri giriş şikâyeti oluşmuş.
- Sistem üretimden kalkmış; bir daire ünitesi arızalandığında uyumlu yedek parça bulunamıyor.
- Zil güç kaynağı ısınıyor, sık sık koruma yapıyor veya daire sayısı arttıktan sonra yetersiz kalıyor.
- Kentsel dönüşüm, blok birleştirme ya da bağımsız bölüm değişikliği sonrası daire numaraları mevcut sistemle uyumsuz kalmış.
- Site girişine ikinci bir panel, dubleks daireye ya da bahçe kapısına ek ünite eklenmek isteniyor.
Kapsam
- Mevcut sistemin tespiti: panel tipi, daire ünitesi modeli, güç kaynağı, damar sayısı, kat kutusu düzeni ve şaft güzergâhı.
- Hat ölçümü: damar sürekliliği, damarlar arası yalıtım direnci, hat uzunluğu ve ara ek noktalarının bulunması. Mevcut kablonun görüntü taşıyıp taşıyamayacağı bu ölçümle karara bağlanır.
- Sistem tipi seçimi: iki telli bus, koaksiyel ya da çok damarlı yapı; daire sayısı, kat sayısı ve mevcut altyapıya göre.
- Bina giriş paneli montajı: buton ve isimlik düzeni, gece aydınlatması, kamera görüş açısının ve montaj yüksekliğinin ayarlanması, yağmur ve doğrudan güneş için konumlandırma.
- Site ve blok ayrımı: iki kademeli panel kurgusu, hangi panelin hangi kilidi tetikleyeceğinin ayrılması, çağrı önceliğinin belirlenmesi.
- Daire ünitelerinin montajı: adres/kod ayarı, zil tonu ve ses seviyesi, ekran ayarları, mevcut buatın düzenlenmesi; istenirse ikinci monitör, harici zil veya işitme güçlüğü için ek uyarı ünitesi.
- Güç kaynağının daire sayısına göre boyutlandırılması, panoda ayrı bir devreden beslenmesi ve kendi koruması altına alınması.
- Kapı otomatiği bağlantısı: kilit karşılığının tipine göre (enerjilenince açan ya da enerji kesilince açan) doğru bağlantı, buton ve kapı kapatıcı ile uyumlu çalışma süresinin ayarlanması.
- Kat kapısı ve blok içi ek üniteler: dubleks geçişler, bahçe kapısı ve ikinci giriş için ek panel veya ek daire ünitesi.
- Kablo güzergâhının enerji hatlarından ayrılması, şaft ve kat geçişlerinde koruma borusu içine alınması.
- Etiketleme: her daire hattının ve her damarın kat kutusunda numaralanması, kutu içi bağlantı şemasının bırakılması.
- Devreye alma: her daireden tek tek çağrı, görüntü, konuşma ve kapı açma testi; sonuçların daire listesi hâlinde teslimi.
Kapsam dışı
- Bina giriş kapısının kendisi: doğrama, kapı kapatıcı (hidrolik), mekanik kilit ve kapı ayarı. Kilit karşılığını bağlar ve elektriksel tarafını ayarlarız; kapının mekanik ayarı doğrama veya çilingir işidir.
- Kartlı, şifreli veya parmak izli geçiş kontrol sistemleri, turnike ve otopark bariyeri. Diafon paneline entegre edilmesi isteniyorsa ayrı bir sistem olarak değerlendirilir.
- Güvenlik kamerası ve kayıt sistemi. Panel üzerindeki kamera, çağrı anında kapıyı gösteren bir ünitedir; sürekli kayıt, arşiv ve izleme gerektiren bir CCTV kurulumu ayrı bir iştir.
- Bina yönetimi ve kat malikleri karar süreci. Ortak alandaki sistemin değişimi kat malikleri kararına bağlıdır; teknik rapor ve alternatifleri yazılı olarak veririz, karar sürecini biz yürütmeyiz.
- Şaftta yeni hat çekilmesi gerektiğinde açılan geçişlerin sıva, alçı ve boya ince işçiliği.
Süreç
- Keşif ve mevcut sistemin çıkarılması. Panel, güç kaynağı, kat kutuları ve örnek birkaç daire ünitesi açılarak sistemin nasıl kurulduğu belirlenir.
- Hat ölçümü ve karar. Damarlar ölçülür; mevcut kablonun kullanılabilirliği netleşir. Bu adım, işin fiyatını ve süresini en çok değiştiren adımdır.
- İki seçenekli yazılı teklif. Mevcut kabloyla dönüşüm ve yeni hat çekimi ayrı ayrı fiyatlanır; hangi durumda hangisine geçileceği baştan yazılır. Yönetim, kat malikleri kararını bu belge üzerinden alır.
- Panel ve güç kaynağının değişimi. Zil devresinin kapalı kalacağı süre önceden duyurulur; giriş kapısının o süre boyunca nasıl açılacağı planlanır.
- Daire üniteleri. Dairelere erişim saatleri listelenir, üniteler değiştirilir ve adreslenir. Erişilemeyen daireler için ikinci tur planlanır; sistem eksik daireyle de çalışır durumda bırakılır.
- Kapı otomatiği ayarı. Kilit tipine göre bağlantı yapılır, açma süresi kapının kapanma hızına göre ayarlanır.
- Daire daire test, etiketleme ve teslim. Her daireden çağrı ve kapı açma denenir; kat kutuları etiketlenir, şema ve daire listesi yönetime bırakılır.
Fiyatı etkileyen faktörler
- Daire sayısı ile blok ve kat düzeni; ünite başına maliyet kadar şaft güzergâhının uzunluğu da belirleyicidir.
- Mevcut kablonun kullanılabilir olup olmaması. Bu tek başına, dönüşümün toplam maliyetini en çok değiştiren kalemdir.
- Sistem tipi ve daire ünitesinin seviyesi: ekran boyutu, hafıza, dokunmatik yüzey, ikinci monitör veya harici zil gibi ek talepler.
- Panel sayısı: tek giriş mi, site kapısı ile blok girişi ayrı mı, bahçe veya otopark kapısı da sisteme dahil mi.
- Şaft erişimi: kat kutuları mevcut mu, boru içinden çekim mümkün mü, sıva müdahalesi gerekiyor mu.
- Kilit karşılığının ve kapı otomatiğinin yenilenmesi gerekip gerekmediği.
- Güç kaynağının ve dağıtımın büyütülmesi, panoda yeni bir devre çekilmesi ihtiyacı.
- Dairelere erişimin hangi saatlerde mümkün olduğu; akşam veya hafta sonu çalışma gerekliliği.
Güvenlik ve yönetmelik
Diafon bir küçük gerilim sistemidir ama beslemesi alçak gerilim tarafındadır. Güç kaynağı ya da trafo, ortak alan panosunda kendi devresinden beslenmeli ve kendi koruması bulunmalıdır; aydınlatma hattına eklenmiş, sigortası olmayan bir besleme yaygın ama yanlış bir uygulamadır. Panodaki bu bağlantılar Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir. Zayıf akım kabloları enerji kablolarıyla aynı boru ya da kanal bölmesinden çekilmez: birinci sebep parazit ve görüntü bozulması, ikinci ve daha önemli sebep, yalıtım seviyeleri farklı iki devrenin bir arıza anında birbirine temas etmesidir.
Kapı kilidi seçimi güvenlik açısından ayrı bir başlıktır. Elektrikli kilit karşılığı iki türlüdür: enerji verilince açan ve enerji kesilince açan. Bina giriş kapısı aynı zamanda bir kaçış yolu üzerindeyse, elektrik kesildiğinde kapının içeriden açılabilir kalması gerekir; bu, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında değerlendirilen bir konudur. Uygulamada en sağlıklı çözüm, kapının içeriden her koşulda mekanik olarak açılabilmesidir — kilit tipi ne olursa olsun, elektrik kesintisinde binada mahsur kalınacak bir kurgu kurulmaz.
Bina geneli diafon sistemi ortak tesisattır; değişimi ve masrafın paylaşımı kat malikleri kararına tabidir. Panel üzerindeki kamera yalnızca çağrı anında görüntü veriyorsa ve kayıt tutulmuyorsa ayrı bir yükümlülük doğmaz. Ancak sisteme sürekli kayıt eklendiğinde iş, kişisel verilerin işlenmesi kapsamına girer; bilgilendirme, saklama süresi ve erişim yetkisi gibi sorumluluklar bina yönetimine aittir. Bu ayrımı kurulum aşamasında yazılı olarak belirtiriz.
