Cat6 mı yoksa Cat6A mı seçmeliyim?

Karar, hedeflenen hız ve hat uzunluğu birlikte bakılarak verilir. Ofis içi tipik mesafelerde 1 Gbit için Cat6 fazlasıyla yeterlidir. 10 Gbit'i tüm mesafe boyunca güvenle taşımak istiyorsanız Cat6A gerekir; Cat6 bu hızı ancak kısa mesafelerde ve yan hatların girişimine bağlı olarak taşır. Sunucu odası ile kat kabinleri arası gibi az sayıda kritik hattı Cat6A, masa uçlarını Cat6 yapmak yaygın ve makul bir ayrımdır.

Mevcut kablolarımı kullanabilir misiniz?

Ölçmeden söylenmez. Kablonun üzerindeki kategori yazısı tek başına bir şey ifade etmez; belirleyici olan nasıl çekildiği ve nasıl sonlandırıldığıdır. Ölçüm sonrası hatlar üçe ayrılır: olduğu gibi kullanılabilenler, yalnızca uçları yeniden sonlandırılınca geçenler ve yenilenmesi gerekenler. Çoğu ofiste üçünden de bir miktar çıkar ve ölçüm, gereksiz kablo çekiminin önüne geçer.

Kablosuz ağ varken neden kablo çekelim?

Kablosuz ağ, kabloyu masaya kadar götürmemek içindir; kabloyu ortadan kaldırmaz. Her access point'in kendisi bir veri hattıyla beslenir ve genellikle aynı kablodan PoE ile elektrik alır. Kapsama sorunlarının büyük kısmı cihaz azlığından değil, cihazın doğru noktaya konamamasından kaynaklanır — çünkü orada uç yoktur. Ayrıca sabit iş istasyonları, IP telefonlar ve kameralar için kablolu bağlantı hem daha kararlıdır hem de kablosuz tarafı rahatlatır.

Test raporu gerçekten gerekli mi, hat zaten çalışıyor?

"Çalışıyor" ölçülebilir bir durum değil. Bir hat, ölçümde sınırda kalıp bugün 1 Gbit'te sorunsuz görünebilir; hız yükseltildiğinde ya da porta PoE'li bir cihaz takıldığında aynı hat kopmaya başlar. Rapor ayrıca sorumluluğu netleştirir: sonradan çıkan bir yavaşlıkta kablolamanın teslim anındaki durumu bellidir ve arama, doğrudan cihaz tarafında başlar.

Ofis bölmelerini değiştireceğiz, mevcut hatları uzatabilir misiniz?

Uzatma, yapısal kablolamanın kaçındığı şeydir; ek nokta hem performans hem arıza kaynağıdır. Doğru yaklaşım, uç noktasını yeni yerine taşımak ya da o hattı rack'ten yeniden çekmektir. Bölme değişikliği sık oluyorsa çözüm, planlama aşamasında yedek uç bırakmak ve dağıtımı patch panel üzerinden yapmaktır — böylece sonraki değişiklik kablo işi değil, patch kablosunu başka porta takma işi olur.

Veri kablosunu elektrik kanalından geçirsek ne olur?

Kısa bir mesafede yan yana geçmek çoğu zaman fark ettirmez. Sorun, uzun paralel güzergâhlarda ve büyük yüklerin devreye girdiği anlarda çıkar: bağlantı aralıklı kopar, hız düşer, VoIP'te ses bozulur. Bu tip arızalar en zor bulunanlardandır, çünkü belirti süreklilik göstermez ve genellikle önce cihazlar suçlanır. Ayrıca yalıtım seviyesi farkı nedeniyle güvenlik tarafı da vardır; ayrım baştan planlanırsa ek maliyeti yok denecek kadar azdır.

Network ve Data Kablolama

Çoğu ofiste veri kablolaması tek seferde kurulmaz; ihtiyaç doğdukça büyür. Yeni bir masa açılınca rack'ten hazır bir patch kablo uzatılır, kablo priz kanalına elektrik hattının yanına sıkıştırılır, yetmeyince araya bir switch daha konur. Bir süre sonra kimse hangi prizin rack'te hangi porta gittiğini bilmez ve her arıza, kablo takip etmekle geçen bir yarım günle başlar.

Belirtiler de tesadüfi değildir. Gigabit portta link 100 Mbit'te kilitleniyorsa hattın dört çiftinden biri sağlam değildir. Bağlantı klima kompresörü ya da asansör devreye girdiğinde kopuyorsa ilk bakılacak yer veri kablosunun güç hattıyla uzun mesafe paralel gidip gitmediğidir; anahtarın beslemesindeki gerilim çökmesi ve topraklama farkından doğan toprak döngüsü de aynı belirtiyi üretebileceği için üçü birlikte kontrol edilir. VoIP telefonda ses tek yönlü kesiliyorsa çoğunlukla sebep santralde değil, o masaya giden hattadır.

Yapısal kablolama bunun tersini yapar: her uç noktadan merkezî bir noktaya kesintisiz, eki olmayan kalıcı bir hat çekilir; hat iki ucundan da sabit donanıma (bir tarafta data prizi, diğer tarafta patch panel) sonlandırılır; esneklik uzatma kablosuyla değil, patch kablosunu başka porta takarak sağlanır. Ofis bölmesi değiştiğinde taşınan şey kablo değil, bağlantıdır.

Bir de "çalışıyor" ile "standardı sağlıyor" arasındaki fark var. Sınırda bir hat, 1 Gbit'te hata düzeltmesiyle ayakta kalabilir ve kullanıcı yavaşlığı fark etmeyebilir. Aynı hat 2,5 ya da 10 Gbit'e geçildiğinde, ya da porta PoE'li bir access point takıldığında çöker. Bu yüzden her uç, gözle değil cihazla kontrol edilir ve sonuç yazılı bırakılır.

Ne zaman gerekir

Switch portunda link 1 Gbit yerine 100 Mbit'te kalıyor ya da sürekli düşüp kalkıyor.
Bağlantı aralıklı kopuyor; kopmalar klima, asansör, kompresör gibi büyük bir yük devreye girdiğinde artıyor.
VoIP telefonlarda ses kesiliyor, tek yönlü kalıyor veya görüşme sırasında cızırtı oluyor.
Masa altlarından ve zeminden geçen uzatma kabloları var; hatlar priz kanalında elektrik kablolarıyla aynı bölmede gidiyor.
Kablolar etiketsiz; hangi data prizinin hangi patch panel portuna gittiği bilinmiyor.
Ofis bölmeleri değişti, masa yerleşimi taşındı; mevcut uçlar yeni yerleşime denk gelmiyor.
IP kamera, access point, IP telefon gibi PoE ile beslenen cihaz sayısı arttı; mevcut uçlar yetmiyor.
Kablosuz kapsama için tavana access point eklenmek isteniyor ama o noktada veri ucu yok.
Sunucu ya da NAS'a yedekleme, disk hızının çok altında kalıyor; darboğazın kabloda olup olmadığı bilinmiyor.
Yeni ofise taşınılıyor veya tadilat kaba aşamada; altyapının duvar kapanmadan çekilmesi gerekiyor.

Kapsam

Keşif ve uç noktası planı: masa başına uç sayısı, access point ve kamera noktaları, toplantı odası ve yazıcı köşesi, ileride kullanılmak üzere yedek uç oranı.
Kategori kararı: Cat6 mı Cat6A mı, ekranlı mı ekransız; hat uzunlukları, hedeflenen hız ve PoE yükü birlikte değerlendirilir.
Güzergâh planı: veri hatları için güç hattından ayrı kanal, tava ya da boru; ayrım mümkün değilse bölmeli kanal, kaçınılmaz kesişmelerde dik geçiş.
Kablo kanalı, kablo tavası, spiral boru ve asma tavan/zemin geçişlerinin hazırlanması.
Kablo çekimi: çekme kuvveti ve bükülme yarıçapı gözetilerek, ek yapılmadan, iki uçta da boy fazlası bırakılarak.
Uç noktada data prizi sonlandırma; tüm tesiste tek bir pin düzeni kullanılır, prizler arasında karışık uygulama yapılmaz.
Rack tarafında patch panel sonlandırma, yatay ve dikey kablo organizerları, demetlerin boy verilerek tespit edilmesi, doğru boyda patch kablolarla port eşlemesinin kurulması.
Etiketleme: data prizi, kablonun iki ucu ve patch panel portu aynı numarayı taşır; yerleşim şeması ve port eşleme listesi teslim edilir.
Link doğrulaması: her uç için kablo haritası, pin düzeni, süreklilik ve uzunluk kontrol edilir. Sertifikasyon sınıfı ölçüm (diafoni, sönümleme, dönüş kaybı, gecikme farkı) ve buna dayalı garanti raporu isteniyorsa, bu ölçüm sertifikasyon cihazına sahip iş ortağıyla birlikte planlanır.
Ölçüm sonuçlarının uç uç dosya hâlinde teslimi; geçmeyen hatların sebebiyle birlikte raporlanması ve düzeltilmesi.
Mevcut kablolamanın devralınması: hangi hatların olduğu gibi kullanılabileceği, hangilerinin yeniden sonlandırılması, hangilerinin yenilenmesi gerektiğinin ölçümle ayrılması.
Bölme değişikliğinde hatların yeni yerleşime alınması: uzatma yerine yeniden çekim ya da uç noktasının taşınması.

Kapsam dışı

Ağ cihazlarının yapılandırılması. Switch, router, güvenlik duvarı, VLAN ve kablosuz kontrolcü ayarları sistem yöneticinizin işidir; biz fiziksel katmanı kurar ve ölçeriz.
İnternet servis sağlayıcısının hattı, modem/ONT tarafı ve abonelik işlemleri. Operatörün sorumluluğundadır; bina içi sonlandırmayı rack'e taşırız, hattın kendisine müdahale etmeyiz.
Fiber optik ek ve sonlandırma. Kat arası mesafe bakır sınırını aşıyorsa omurga ihtiyacını raporlarız; fiber işçiliği ayrı bir kalem olarak değerlendirilir.
Sunucu, NAS, yedekleme ve yazılım tarafı.
Alçıpan, asma tavan ve zemin kaplamalarının imalatı. Geçiş için açılan noktaları kapatırız; ince işçilik ve boya ayrı bir iştir.

Süreç

Keşif ve uç planı. Yerleşim planı üzerinden her uç noktası işaretlenir. Bu aşamada belirlenen yedek uç sayısı, iki yıl sonraki masrafı belirler.
Kategori ve güzergâh kararı. Hat uzunlukları, PoE yükü ve hedeflenen hız üzerinden kategori seçilir; güzergâhın güç hattından nasıl ayrılacağı kararlaştırılır ve yazılı teklif verilir.
Altyapının hazırlanması. Kanal, tava ve boru güzergâhı döşenir; duvar ve tavan geçişleri açılır.
Kablo çekimi. Hatlar tek parça çekilir, demetler düzenli hâlde toplanır, uçlarda servis payı bırakılır.
Sonlandırma ve rack düzeni. Prizler ve patch paneller sonlandırılır; kabin içinde veri ve güç kabloları ayrı güzergâhlara alınır.
Etiketleme ve şema. Numaralandırma yapılır, port eşleme listesi ve yerleşim şeması çıkarılır.
Test ve teslim. Her uç cihazla ölçülür, geçmeyen hatlar düzeltilip yeniden ölçülür, rapor teslim edilir.

Fiyatı etkileyen faktörler

Uç sayısı ve uçların ortalama hat uzunluğu; kısa hatlarda işçilik uç başına, uzun hatlarda güzergâh belirleyicidir.
Kategori ve ekran seçimi. Cat6A ve ekranlı sistemler hem malzeme hem işçilik olarak daha yüklüdür; sonlandırma daha yavaştır.
Güzergâh koşulları: asma tavan var mı, kanal görünürde mi kalacak, betonda karot gerekiyor mu, yangın kompartımanı geçişi var mı.
Boş binada mı yoksa çalışan bir ofiste mi uygulandığı. Faal ofiste çalışma, kesinti planı ve mesai dışı saat gerektirir.
Rack, patch panel, priz ve kablo yönetimi donanımının seviyesi.
Test raporunun istenip istenmediği ve hangi seviyede (temel kablo haritası mı, tam kalıcı bağlantı ölçümü mü).
Kat arası omurga veya fiber ihtiyacı.
Mevcut kablolamanın sökülmesi ve tasfiyesi gerekip gerekmediği.

Güvenlik ve yönetmelik

Yapısal kablolamanın tasarımı ve tesisi, uluslararası standart aileleriyle tanımlıdır; bunların Türkiye'deki karşılıkları TS EN olarak yayımlanır. Standartlar iki tarafı ayrı ayrı ele alır: bir tarafta sistem tasarımı ve performans sınıfları, diğer tarafta kablonun nasıl çekileceği — güzergâh, bükülme yarıçapı, demet düzeni ve enerji hatlarından ayrım. Uygulamadaki en yaygın hata ikinci taraftadır: doğru kategoride kablo alınır, yanlış çekilir. Kalıcı bağlantı için 90 metre, patch kablolar dahil uçtan uca kanal için 100 metre sınırı da bu standartlardan gelir ve aşıldığında sorun hemen değil, hız yükseltildiğinde ortaya çıkar.

Güç ve veri hatlarının ayrımı yalnızca performans meselesi değildir. Aynı boru ya da kanal bölmesinde giden alçak gerilim enerji kablosu ile veri kablosunun yalıtım seviyeleri farklıdır; enerji tarafında bir yalıtım hatası doğrudan veri prizine ve ona takılı cihaza taşınabilir. Ayrımın mesafeyle mi yoksa metal bölmeyle mi sağlanacağı güzergâha göre kararlaştırılır.

PoE ile beslenen cihaz sayısı arttıkça kablo demeti ısınır ve sıcaklık arttıkça iletken direnci yükselir; uzun hatlarda bu, kayıp bütçesini zorlar. Yüksek güçlü PoE kullanılan tesislerde demet büyüklüğü ve kanal doluluğu bu nedenle sınırlanır. Kaçış yolları, merdiven boşlukları ve şaftlarda kullanılacak kablonun yanma davranışı sınıfı beyanlı olmalı; yangın kompartımanlarını delen geçişler ise yangın durdurucu malzemeyle kapatılmalıdır. Kablonun yangına tepki sınıfı ve bunun beyan edilmesi Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamındadır; kompartıman geçişlerinin durdurulması ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamındadır. İkisi de zayıf akım işi olduğu gerekçesiyle atlanamaz.