Kısa cevap
Reaktif bedel bir ceza değil; ölçülen bir oranın mevzuatta tanımlı sınırın dışına çıkmasının karşılığıdır. Sebebi neredeyse her zaman aynıdır: tesiste motor, trafo, balast ve benzeri endüktif yükler vardır, bunları dengeleyecek kompanzasyon ya hiç yoktur ya da çalışmayı bırakmıştır. İkincisi daha sık ve daha sinsidir, çünkü kompanzasyon panosu bozulduğunda hiçbir şey durmaz, hiçbir ışık yanmaz — yalnızca faturada bir kalem açılır. Yapılacak ilk şey panonun ölçülmesidir; kondansatörlerin varlığı çalıştıklarının kanıtı değildir.
Neden olur
İki tür akım vardır ve sayaç ikisini de görür. Bir motorun dönmesi, bir ısıtıcının ısıtması iş yapan akımla olur. Ama motorun ve trafonun içindeki sargılar, çalışabilmek için bir manyetik alan kurmak zorundadır ve bu alanı kurup bozan akım şebeke ile tesis arasında gidip gelir. İş yapmaz, ama kabloyu, trafoyu ve şebekeyi meşgul eder.
Bedel, bu ikincisinin oranından doğar. Ölçülen şey miktar değil, iş yapan akıma göre oranıdır. Oran belirli bir sınırın içindeyken bir bedel oluşmaz; dışına çıktığında fatura kalemi açılır.
Kompanzasyon, o gidip gelen akımı tesisin içinde karşılar. Kondansatörler, sargıların istediği alanı yerinde üretir; böylece o akım şebekeye kadar gitmez. Panonun işi budur ve doğru çalıştığında bedel oluşmaz.
Kondansatör sessizce yaşlanır. Kapasitesini yıllar içinde yitirir ve bunu hiçbir belirti vermeden yapar: patlamaz, ısınmaz, ses çıkarmaz. Bir grubun sigortası atmışsa da fark edilmez — o grup devreden çıkmıştır ve pano çalışmaya devam ediyor görünür.
Aşırı kompanzasyon da bir sorundur. Gerekenden fazla kondansatör devrede kalırsa bu kez ters yönde bir reaktif oluşur ve o da faturaya yansıyabilir. Özellikle yükün düştüğü gece saatlerinde sabit kondansatör grupları devrede kalırsa bu tablo görülür.
Ne yapılır
Faturayı doğru okuyun. Endüktif ve kapasitif reaktif ayrı kalemlerdir ve ikisi farklı şeyi anlatır. Hangisinin çıktığını bilmek, sorunun kompanzasyonun yokluğu mu yoksa yanlış çalışması mı olduğunu baştan daraltır.
Panoyu ölçtürün, bakmakla yetinmeyin. Kompanzasyon panosunun varlığı çalıştığının kanıtı değildir. Ölçülecek şeyler belli: güç faktörünün gerçek değeri, hangi kondansatör gruplarının devreye girdiği, grup sigortalarının durumu ve reaktif rölenin ayarı.
Yük profilini çıkartın. Bedel bütün gün mü oluşuyor, yoksa belirli saatlerde mi. Gece yükü düştüğünde ortaya çıkan kapasitif bedel, sabit devrede kalan bir grubu gösterir; bu bir ayar sorunudur, pano yenileme sorunu değil.
Yeni yükleri haber verin. Tesise eklenen bir motor, kompresör ya da klima, mevcut kompanzasyonun kapasitesini aşabilir. Pano dünkü yüke göre hesaplanmıştır.
Harmonikleri hesaba katın. Sürücü, kesintisiz güç kaynağı ve elektronik yük yoğunluğu olan tesislerde kondansatörler beklenenden hızlı yorulur. Böyle bir tesiste ölçüm, yalnızca güç faktörüyle sınırlı kalmamalıdır.
Ne yapılmaz
- Kompanzasyon panosuna kondansatör "eklenerek" çözülmeye çalışılmaz. Kapasite hesapla belirlenir; fazlası ters yönde bedel üretir.
- Reaktif rölesinin ayarı tahminle değiştirilmez. Röle, ölçtüğü değere göre grupları devreye alır; ayarı ölçüm olmadan değiştirmek sorunu yer değiştirtir.
- Pano kapağı açılmaz. Kompanzasyon panosunda kondansatörler enerji kesildikten sonra da bir süre yük tutar; deşarj süresi beklenmeden yapılan müdahale tehlikelidir ve bu iş yetkin kişi işidir.
- Bedel "küçük kalem" diye görmezden gelinmez. Kompanzasyonun bozulması çoğu zaman ilerleyen bir durumdur; kalem büyümeye devam eder ve arkasındaki neden de büyür.
- Sayacın doğruluğu tartışılarak zaman kaybedilmez. Şüphe varsa yol sayacı açmak değil, dağıtım şirketinden muayene talep etmektir.
- Faturaya bakarak pano yenileme kararı verilmez. Fatura sorunun varlığını gösterir, yerini göstermez.