Motoru sardırdık, kısa sürede yine yandı.

Bu, motorun kendisinin sorun olmadığının en güçlü işareti. Yeni bir sargı, eskisiyle aynı koşullarda çalışıyor ve aynı sonuca gidiyor. Bakılacak yer besleme: faz dengesi, gerilim düşümü, koruma seçimi ve bağlantı noktaları. Bunlar yük altında ölçülmeden verilecek her karar tahmin oluyor.

Motor çalışıyor ama ısınıyor, arıza sayılır mı?

Isınma bir arıza değil bir belirti — ve genellikle arızadan önce geliyor. Sebebi üç yerden birinde oluyor: elektriksel taraf (dengesizlik, gerilim düşümü), mekanik taraf (zorlanan yük, rulman) ya da soğutma (tozla dolmuş fan kapağı). Üçü farklı çözümlere bakıyor ve hangisi olduğu ölçümle ayrılıyor. Isınmayı görmezden gelmenin maliyeti, sarım maliyeti oluyor.

Koruma sık açıyor, değerini büyütsek olur mu?

Olmaz. Koruma değeri, arkasındaki kablonun ve motorun taşıyabileceğine göre seçiliyor; büyütmek ikisini de değiştirmiyor, yalnızca uyarıyı susturuyor. Doğru soru şu: kalkış anında mı açıyor, çalışırken mi? Kalkışta açıyorsa koruma tipi yanlış seçilmiş olabilir ve doğru tipe geçilir. Çalışırken açıyorsa yük gerçekten fazladır ve sebep aranır.

Fazlardan biri gitti, motor dönmeye devam etti. Sorun var mı?

Var ve ciddi. Üç fazlı bir motor, bir faz gittiğinde durmuyor; kalan iki faz üzerinden dönmeye devam ediyor ve o iki faz aşırı yükleniyor. Dışarıdan bakıldığında her şey normal görünüyor. Bu durumu görecek bir koruma yoksa motor, sargısı yanana kadar çalışmaya devam ediyor. Faz kaybını algılayan bir koruma, bu senaryonun tek engeli.

Yeni makine alıyoruz, elektrik tarafında ne sormalıyız?

İki değer: sürekli akım ve kalkış akımı. İkincisi etikette her zaman bulunmuyor ve hesaba katılmadığında koruma seçimi sahada tutmuyor. Buna bir de faz dengesi ekleniyor — tek fazlı bir eklenti, o güne kadar dengeli çalışan bir tesisatı dengesiz hâle getirebiliyor. Makine seçilmeden önce bu üçünün konuşulması, kurulumdan sonra çıkacak işi baştan bitiriyor.

Motor Sık Arıza Yapıyor: Sebep Ne?

Kısa cevap

Bir motor arıza yaptığında ilk yapılan şey onu sardırmak oluyor. Sarılan motor takılıyor, çalışıyor ve bir süre sonra yine arıza veriyor.

İkinci arıza, ilkinden farklı bir bilgi taşıyor: sorun büyük ihtimalle motorda değil. Aynı koşullarda çalışan yeni bir sargı da aynı sonuca gidiyorsa, o koşullara bakmak gerekiyor.

Bu ayrım pahalı bir ayrım. Yapılmadığında sarım maliyeti tekrar tekrar ödeniyor ve asıl sebep yerinde duruyor.

Besleme tarafında bakılacak beş şey

1. Faz dengesizliği. Üç faz arasında gerilim farkı olduğunda motor bunu ısı olarak ödüyor. Küçük görünen bir dengesizlik, sargı sıcaklığında belirgin bir artışa dönüşüyor. Ölçüm üç fazı yük altında okuyarak bunu gösteriyor.

2. Faz kaybı. Bir fazın gitmesi, motoru durdurmuyor — kalan fazlar üzerinden dönmeye devam ediyor ve o iki faz aşırı yükleniyor. Koruma bunu görecek biçimde seçilmemişse sargı yanana kadar çalışıyor.

3. Gerilim düşümü. Uzun bir besleme hattında, özellikle kalkış anında gerilim düşüyor. Motor aynı işi daha fazla akım çekerek yapmaya çalışıyor. Bu, hem kalkışı zorlaştırıyor hem sargıyı ısıtıyor.

4. Koruma seçimi. Motorun sürekli akımına göre seçilmiş ama kalkış akımını hesaba katmamış bir koruma ya boşuna açıyor ya da gerektiğinde açmıyor. İkincisi sarımla sonuçlanan yol.

5. Bağlantı noktaları. Gevşemiş ya da oksitlenmiş bir klemens, o noktada direnç yaratıyor; ısı üretiyor ve o fazı zayıflatıyor. Sonuç yine dengesizlik.

Motor tarafında bakılacaklar

Mekanik yük. Rulman, kayış gerginliği, kaplin hizası. Zorlanan bir mekanik yük, elektrik tarafında aşırı akım olarak görünüyor ve sargı bunu ödüyor.

Soğutma. Motorun fan kapağı ve kanatları tozla dolduğunda ısı dağılmıyor. Tozlu ortamlarda bu, en sık atlanan bakım kalemi.

Ortam. Sıcak, nemli ya da tozlu bir ortamda motorun koruma sınıfı ve yerleşimi belirleyici.

Çalışma sıklığı. Sık duran ve kalkan bir motor, her kalkışta yüksek akım çekiyor. Bu çalışma biçimi biliniyorsa hem motor hem koruma buna göre seçiliyor.

Ayrım nasıl yapılır

Yük altında ölçüm. Motor çalışırken üç fazın gerilimi ve akımı okunur. Boşta alınan bir ölçüm bu soruyu cevaplamıyor — dengesizlik yük altında görünüyor.

Kalkış anının izlenmesi. Kalkış akımının büyüklüğü ve süresi, koruma seçiminin doğru olup olmadığını gösteriyor.

Isınan noktaların bulunması. Bağlantı noktalarında ısı taraması, gözle görülmeyen bir gevşemeyi ortaya çıkarıyor.

Yalıtım direnci. Sargının durumu ve nem etkisi.

Kaydın tutulması. Ölçülen değerler tarihiyle birlikte yazılıyor. İkinci bir arıza olduğunda karşılaştırılacak tek şey bu kayıt oluyor.

Sarımdan önce sorulacak soru

Bir motor sarıma gönderilmeden önce sorulacak soru şu: bu motor neden yandı?

Cevap "eskiydi" ise sarım yeterli. Cevap bilinmiyorsa, sarılan motor aynı koşullara geri dönüyor demektir. Ölçümün sarımdan önce yapılması, bu sorunun cevaplanabildiği tek an — motor söküldükten sonra besleme tarafı ölçülemiyor.