Elektrikçi "hepsini yenilemek lazım" dedi, ikinci görüş almalı mıyım?

Almanız değil, dayanağını sormanız yeterli. Hangi hattın yalıtım direnci kaç çıktı, koruma iletkeni hangi noktalara ulaşmıyor, kolon hattı hangi yüke göre yetersiz — bu sorulara sayıyla cevap veriliyorsa karar zaten dayanaklıdır. Cevap "eski, gitmiş" düzeyinde kalıyorsa ölçüm yapılmamış demektir.

Sadece mutfağı yenilesek olur mu?

Çoğu durumda olur ve doğru olan da budur. Mutfak, evdeki en yüksek ve en sürekli yükü taşır; banyo ise su nedeniyle en riskli hacimdir. Bu ikisinin hatlarını yenileyip odaları bırakmak, hem bütçeyi hem riski doğru yere yoğunlaştırır. Şart olan tek şey, panonun bu ayrımı taşıyacak biçimde düzenlenmesidir.

Kaçak akım rölesi taktırsam yenileme gerekmez mi?

Röle, tesisatın durumunu düzeltmez; kaçak oluştuktan sonra keser. Yalıtımı zayıflamış bir tesisatta bu, sık atan bir röle demektir ve o noktada asıl sorun görünür hâle gelir. Yine de röle, can koruması hiç olmayan bir evde ilk yapılacak iştir — yenilemenin yerine değil, ondan önce.

Ne kadar sürer ve evde oturarak yaptırabilir miyim?

Süre nokta sayısına ve kırım yöntemine bağlı olarak değişir; keşifte netleşir. Oturarak yaptırmak mümkündür ama iş bölümlere ayrılır ve toz nedeniyle her bölüm için hazırlık gerekir. Boş bir evde aynı iş hem daha kısa sürer hem daha temiz biter.

Tesisat Yenileme Ne Zaman Gerekir, Ne Zaman Erken?

Kısa cevap

Tesisatın yaşı tek başına bir karar gerekçesi değildir. Kararı dört ölçüm verir: yalıtım direnci, koruma iletkeninin sürekliliği, kaçak akım korumasının varlığı ve gerçek açma davranışı, kolon hattının bugünkü yüke yetip yetmediği. Bunlardan ikisi çıktığında beklenmez — koruma iletkeni hiç yoksa ve yalıtım direnci sınırın altındaysa. Diğerlerinde iş, bir sonraki tadilata ya da boya işine denk getirilebilir. Duman, is, kıvılcım ya da panodan gelen koku veya ses varsa bu yazının konusu bitmiştir; aşağıdaki merdiven geçerlidir.

Neden olur

Tesisat yaşlanmaz, yorulur. Yalıtım kendiliğinden bozulmaz; onu bozan şey ısı, nem ve hareket. Yük altında ısınan bir iletken, soğuduğunda büzülür; bu döngü yıllarca tekrarlandığında yalıtımın esnekliği azalır. Nemli bir ortamda bu daha hızlı işler.

Asıl yaşlanan şey bağlantılardır. Klemens vidası gevşer, temas alanı küçülür, direnç büyür, o nokta daha çok ısınır ve bağlantı daha da gevşer. Kendini besleyen bu döngü, tesisatın en sık görülen kusurudur ve kablonun kendisiyle ilgisi yoktur.

Yükün kendisi değişti. Kırk yıl önce bir evde aynı anda çalışan yük listesi kısaydı. Bugün mutfakta ankastre fırın, bulaşık makinesi, su ısıtıcısı ve mikrodalga; ayrıca klima, kurutucu ve giderek araç şarjı var. Tesisat aynı kalırken üzerine binen yük katlandı.

Eksik olan şey çoğu zaman koruma iletkenidir. Belirli bir dönemden önce yapılmış konutların bir bölümünde prizlere koruma iletkeni hiç çekilmemiştir. Bu eksiklik hiçbir belirti vermez: her şey normal çalışır, ta ki bir cihazın gövdesi gerilim altında kalana kadar.

Sonradan yapılan eklemeler hesabın dışındadır. Yeni bir priz, yeni bir hat ya da bölünmüş bir oda, çoğu zaman mevcut devreye eklenir. Her ek kendi başına makuldür; toplamı kimse hesaplamamıştır.

Ne zaman acil

Aşağıdaki üç kademe bu sitedeki bütün elektrik güvenliği yazılarında aynıdır. Bir belirti yalnızca bir kademede geçer; kademeler birleştirilmez, sıraları değişmez.

Kademe 1 — Yaklaşmayın, terk edin, 112'yi arayın.

Duman, alev, is ya da kıvılcım var.
Koku ya da ses panonun bulunduğu bölgeden geliyor.
Pano kapağının sıcak olduğu fark edilmiş.

Hiçbir şeye dokunulmaz, panoya yaklaşılmaz, herkesle birlikte bina terk edilir, 112 aranır. Pano kapağının sıcak olup olmadığını öğrenmek için panoya yaklaşılmaz; koku ya da ses panodan geliyorsa bu kademe, kapak soğuk olsa da geçerlidir. Kapalı bir muhafazanın içindeki ark, kapağın hemen önündeki mesafeyi de riskli kılar.

Kademe 2 — Enerjiyi kesin, bekletmeyin.

Koku ya da ısınma belirli bir prizde, anahtarda veya buatta toplanıyor; pano temiz ve soğuk.
Çıtırtı, cızırtı ya da ark sesi duyuluyor; ses panodan gelmiyor.
Prize, fişe, anahtara veya bir cihaza dokununca çarpılma hissediliyor.
Su ile elektrik bir arada: priz ıslanmış, üzerine su damlıyor ya da yakınında sızıntı var.

Ana şalter ya da ilgili sigorta indirilir, indirilmiş bırakılır, yetkin kişi çağrılır. Panoya yaklaştığınızda duman, is, kıvılcım, koku ya da cızırtı fark ederseniz şalteri indirmeye çalışmayın; o durum Kademe 1'dir.

Kademe 3 — Bekleyebilir, ama kullanmayın.

Sigorta tekrar tekrar atıyor, başka hiçbir belirti yok.
Işıklar ara ara kırpışıyor.
Tek bir priz çalışmıyor.
Priz ya da anahtar kapağında sararma, kahverengileşme veya erime izi var; şu anda ısınma, koku ve is yok.

O hat ya da priz kullanılmaz, randevu alınır.

Ayrı bir durum — nötr kopması. Işıkların kısılmak yerine parlaması, ampullerin arka arkaya patlaması, birden çok cihazın aynı anda bozulması bu tabloyu düşündürür. Burada tek bir hattın sigortasını indirmek korumaz, çünkü sorun besleme tarafındadır: ana şalter indirilir ve 186 aranır.

Bu yazının belirtileri merdivende nereye düşer? Bu yazının konusu belirti değil karardır ve bulgularının çoğu merdivenin dışında kalır: topraklama eksikliği, buşonlu pano, yetersiz devre sayısı ve etiketsiz sigortalar acil değildir — randevu konusudur. Merdivene giren durumlar şunlardır. Bir prizde, anahtarda ya da buatta ısınma veya koku varsa ve pano temizse Kademe 2'dir. Duman, is, kıvılcım varsa ya da koku veya ses panonun bulunduğu bölgeden geliyorsa Kademe 1'dir. Sararmış bir priz kapağı, ara ara kırpışan ışık ve belirtisiz tekrarlayan atma Kademe 3'tür. Bir bulgunun hangi kademeye girdiğinden emin değilseniz ağır olanını uygulayın: yenileme kararı beklemeye alınabilir, enerjili bir arıza alınamaz.

Ne yapılır

Karardan önce ölçüm isteyin. Yenileme teklifinin dayanağı bir sayı olmalıdır. İstenecek dört şey belli: hatların yalıtım direnci, koruma iletkeninin panodan prizlere kadar sürekliliği, kaçak akım korumasının hangi akımda ve ne kadar sürede açtığı, ve kolon hattının mevcut yüke göre durumu. Bu dördü ölçülmeden verilen "yenilemek lazım" cümlesi bir tahmindir.

Sonucu iki gruba ayırın. Ölçüm sonuçları çoğu zaman karışık çıkar: bir bölüm iyi, bir bölüm sınırda, bir bölüm kötü. Yenileme kararı da bu yüzden ikili değildir. Mutfak ve banyo hatlarının yenilenip odaların bırakılması sık ve doğru bir karardır.

Zamanlamayı diğer işlerle birleştirin. Duvar açılacaksa en ucuz an, boya ve zemin işlerinden öncedir. Tesisat işi tadilatın sonuna bırakıldığında iki kez kırım, iki kez sıva ve iki kez boya demektir.

Ara çözümleri gerçek çözüm sanmayın, ama küçümsemeyin de. Panoya kaçak akım koruması eklemek tesisatı yenilemez; can koruması olmayan bir evde ise en hızlı ve en yüksek etkili adımdır. Bunu yaptırıp yenilemeyi bir sonraki yıla bırakmak makul bir sıralamadır.

Kayıt isteyin. İş bittiğinde hangi devrenin nereyi beslediği, hangi kesitin kullanıldığı ve teslim ölçümlerinin sonucu yazılı kalmalıdır. Bu kayıt, bir sonraki elektrikçinin işe sıfırdan başlamasını engeller.

Ne yapılmaz

Yaşa bakarak karar verilmez. "Bina kırk yaşında, tesisat gitmiştir" cümlesi de "on yaşında, sorun olmaz" cümlesi kadar dayanaksızdır. İkisinin de cevabı ölçümdedir.
Tek bir belirtiye bakarak bütün tesisat mahkûm edilmez. Bir prizin ısınması o prizin bağlantısını gösterir; bütün tesisatın yenilenmesini gerektirmez.
Yenileme, boya ve zemin bittikten sonraya bırakılmaz. Sıra tersine döndüğünde maliyet iki katına çıkar ve iş kalitesi düşer.
Toprak ucu nötre köprülenmez. Bu, prize takılan basit bir test fişini kandırır ama nötr tarafında bir kopma olduğunda cihaz gövdelerini gerilim altında bırakır.
Kesiti değişmeden sigorta büyütülmez. Sigortanın işi kabloyu korumaktır; büyütmek, korumayı kaldırmaktır.
Ölçüm sonucu görülmeden sözleşme imzalanmaz. Kapsamı belirleyen şey ölçümdür; kapsam belirsizse fiyat da belirsizdir.