İzmit, Kocaeli'nin merkez ilçesi. Valilik, adliye, il müdürlükleri, büyük hastaneler ve Umuttepe'deki üniversite kampüsü burada; körfezin doğu ucundaki bu şerit aynı zamanda ilin en yoğun ticaret alanı. Elektrik işi açısından bunun anlamı şudur: konut, kamu yapısı, çarşı esnafı ve öğrenciye kiralanmış daire aynı ilçe sınırları içinde, çoğu zaman aynı sokakta yan yana durur. Talebin niteliği mahalleden mahalleye değil, kapıdan kapıya değişir.
İzmit'i anlatırken atlanamayacak asıl şey 17 Ağustos 1999'dur. O tarih ilçenin yapı stokunu tarihsel olarak keskin biçimde bölmüş, bugün önümüze birbirine hiç benzemeyen üç sınıf çıkarmıştır. Birincisi, depremi hasarsız ya da hafif hasarla atlatıp sonrasında hiçbir yapısal müdahale görmeden kullanılmaya devam eden binalar. İkincisi, hasar aldıktan sonra güçlendirilerek kullanımda tutulan binalar. Üçüncüsü, yıkılan ya da yıkılması gereken yapıların yerine 2000'lerden sonra, değişmiş yönetmeliklerle inşa edilen yeni stok. Bu üçü aynı sokakta, ardışık numaralarda, dışarıdan bakıldığında birbirine benzeyerek durabilir; duvarın içindeki mantık ise tamamen ayrıdır.
Aradaki grup, yani güçlendirilmiş binalar, elektrikçi için en az bilinen ve en çok sürprizi olan sınıftır. Güçlendirme betonarme bir müdahaledir: çerçeve aralarına perde duvar dökülür, kolonlar mantolanarak kesiti büyütülür, taşıyıcılar arasına kimyasal ankraj yapılır. Bu işlemlerin hepsi mevcut sıva altı tesisat borusunun geçtiği düzlemde gerçekleşir. Perde dökülen aksta boru kesilir, mantolanan kolonun yanındaki anahtar kutusu betonun altında kalır, ankraj delikleri güzergâhı deler. Bina yapısal olarak sağlamlaşırken elektrik tesisatı parça parça kopar ve çoğu zaman bunun farkına iş bittikten, sıva ve boya yapıldıktan sonra varılır.
Bir de merkez olmanın kendi getirdiği doku var. Fethiye Caddesi çevresindeki çarşıda, Sekapark'a inen hattaki ticari yapılarda ve kamu binalarında elektrik hiçbir zaman tamamen kapatılamaz; işin planı binanın kullanımına göre kurulur. Üniversite çevresinde ise çok kişiye bölünmüş, her odasına ayrı ısıtıcı ve klima eklenmiş daireler yaygındır — bu daireler projede yazan yükün epeyce üstünde çalışır.
Bu bölgede ne yapıyoruz
Çalışma alanımız İstanbul'un Anadolu yakası ile Kocaeli hattı; İzmit bu hattın doğu ucundaki merkez ve gelen taleplerin en çeşitli olduğu yer. Buraya yönelen işlerin büyük bölümü üç başlıkta toplanıyor: eski stokta pano ve hat yenileme, güçlendirme sonrası kopmuş tesisatın yeniden kurulması, yeni bloklarda pano düzenleme ve ölçüm.
Merkez ilçede işin zorluğu teknik olmaktan çok koordinasyondur. Güçlendirme yapılan bir binada elektrik işi statik ekibin takvimine bağlıdır; perde dökümü ve manto tamamlanmadan yeni güzergâh belirlenemez, sıva atılmadan önce boru ve buat yerleşmiş olmalıdır. Sıra kaçarsa iş iki kere yapılır. Çarşıdaki ve kamu binalarındaki işlerde ise kesintinin ne kadar süreceği değil, hangi saatte olacağı belirleyicidir. İkisini de yerinde bakıp yazılı kapsam çıkardıktan sonra planlıyoruz.
Bölgedeki yapı stoku
Deprem öncesinden kalan stok ağırlıklı olarak eski merkez mahallelerinde toplanır: Kemalpaşa, Ömerağa, Cedit, Veliahmet, Kozluk ve çevresi. Bu binaların çoğu 1970'ler ile 1990 arasında, dar parsellerde, dükkânlı zemin katla yapılmıştır. Kolon hattının kesiti o günün daire yüküne göre seçilmiştir; daire panosu genellikle antrede küçük bir kutudur, priz devresi sayısı azdır ve ayrı toprak iletkeni ya hiç yoktur ya da sadece birkaç noktaya kadar gitmiştir. Bu grubun ayırt edici tarafı şu: bina depremi geçirmiş olmasına rağmen tesisatına yıllardır dokunulmamıştır, dolayısıyla hem yaşlanmanın hem de o günkü sarsıntının izini birlikte taşıyabilir. Klemens gevşemesi ve buat içindeki bağlantı bozulmaları bu stokta beklenenden sık çıkar.
Güçlendirilmiş binalar ayrı bir kategoridir ve tesisat açısından en dikkat isteyen gruptur. Burada iki ayrı konu vardır. Birincisi, kesilen hatların yerine yeni güzergâhın kurulması; bu iş güçlendirme kapsamına çoğu zaman dahil edilmediği için sonradan gündeme gelir. İkincisi ve daha kritiği, güçlendirme elemanlarının dokunulmaz olmasıdır: sonradan eklenmiş perde duvara ya da mantolanmış kolona tesisat için kanal açılamaz, çünkü açılan her kanal o elemanın kesitini ve donatısını zayıflatır — yani binanın güçlendirilme sebebini ortadan kaldırır. Bu binalarda güzergâh, taşıyıcı olmayan bölme duvarlardan, asma tavandan, süpürgelik hattından ve mevcut boş borulardan kurulmak zorundadır. Planı önce çıkarıp sonra delmek burada bir tercih değil zorunluluktur.
Üçüncü grup, 2000 sonrası yapılan yeni stoktur; Yahyakaptan, Yenişehir, Körfez, Alikahya ve Yenidoğan taraflarında yoğunlaşır. Bu binalar yürürlükteki yönetmelikle yapıldığı için kaçak akım koruması, ayrılmış devreler ve temel topraklaması genellikle projede vardır. Ancak "projede var" ile "sahada doğru uygulanmış" aynı şey değildir; temel topraklama iletkeninin panoya kadar gerçekten getirilip getirilmediği, toprak barasına bağlanıp bağlanmadığı ölçmeden bilinmez. Yeni stokta karşımıza çıkan sorunlar genellikle malzeme yaşından değil, işçilikten ve teslim sonrası eklenen yüklerden kaynaklanır: sıkılmamış klemens, tek devreye bindirilmiş mutfak, sonradan asılmış klimalar ve site ölçeğinde büyümüş ortak alan tüketimi.
