Kaç yılda kendini amorti eder?

Bu sorunun dürüst cevabı bir rakam değil, bir hesaptır. Geri dönüş; yıllık üretimin ne kadarını anında kendinizin tüketeceğine, elektrik birim fiyatına, şebekeye verilen fazlanın nasıl değerlendirildiğine ve yatırımın tutarına bağlıdır. Bu dördünü sizin verinizle hesaplar, varsayımları yazılı gösteririz. Keşif yapmadan telefonda söylenen süre, tahminden ibarettir.

Kışın ve bulutlu havada üretim olur mu?

Olur ama azalır. Belirleyici olan sıcaklık değil, panele düşen ışık miktarıdır; bulutlu bir günde üretim belirgin şekilde düşer, kapalı havada birkaç yüzdeye kadar iner. İlginç olan taraf şu: paneller soğukta daha verimli çalışır, dolayısıyla açık ve soğuk bir kış günü sanılandan iyi üretim verir. Yıllık hesap zaten mevsimlerin toplamı üzerinden yapılır, tek bir günün üzerinden değil.

Elektrik kesildiğinde sistemim evi beslemeye devam eder mi?

Hayır — ve bu bir arıza değil, güvenlik gereğidir. Şebekeye bağlı çalışan invertörler, şebeke gittiğinde otomatik olarak durur. Sebebi, hatta çalışan ekiplerin sizin sisteminizin verdiği enerjiye maruz kalmamasıdır. Kesintide de elektrik isteniyorsa bataryalı ve ada modunda çalışabilen bir yapı gerekir; bu ayrı bir tasarım ve ayrı bir bütçedir.

Kiremit çatıya montaj yapılınca su alır mı?

Doğru yapıldığında almaz. Bağlantı ayakları kiremidin altındaki mertek ya da aşığa tutturulur, kiremit kırılmadan geçiş sağlanır ve gerektiğinde kiremit uygun parçasıyla değiştirilir. Su sorunları hemen her zaman iki şeyden çıkar: örtüye rastgele delik açılması ve çatı yüzeyinden kablo geçirilirken su yolu bırakılmaması. Etütte çatının bu montaja uygun olup olmadığı da değerlendirilir.

Sistemi kurunca faturam sıfırlanır mı?

Tüketiminizin tamamını karşılasanız bile fatura sıfır olmaz. Dağıtım bedeli, sayaç okuma, enerji fonu ve vergiler gibi kalemler tüketimden bağımsız ya da tüketimle orantılı olarak devam eder. Doğru beklenti "faturam biter" değil, "enerji kalemim büyük ölçüde düşer" olmalıdır.

Panellerin ömrü ne kadar, verimi düşer mi?

Paneller yılda küçük bir oranda güç kaybeder ve üreticiler bu düşüş için performans taahhüdü verir. Sistemin ömrü boyunca değişmesi en olası bileşen ise panel değil invertördür. Teklifte hangi ürünün hangi taahhütle geldiğini üretici belgesine dayandırarak gösteririz; kendi adımıza süre taahhüdü vermeyiz.

Güneş Enerji Sistemleri

Güneş enerjisi bir ekipman kararından çok bir hesap kararıdır. Aynı büyüklükte, aynı marka panellerle kurulan iki sistemden biri beklendiği gibi çalışır, diğeri sahibini yıllarca "acaba yanlış mı yaptım" diye düşündürür. Aradaki fark panelde değildir; tüketimin gün içindeki dağılımında, çatının yönünde, öğleden sonra bacanın düşürdüğü gölgede ve bağlantı gücünün nereye kadar izin verdiğindedir.

Bu yüzden doğru sıra, çatıya kaç panel sığdığını hesaplamakla başlamaz. Önce elektriği ne zaman tükettiğinize bakılır. Gündüz çalışan bir işletme ürettiğini anında kendisi kullanır ve kazanç doğrudandır. Evde kimsenin bulunmadığı bir günün ortasında üretilen enerji ise şebekeye gider; oradan geri alınırken uygulanan kurallar, sistemin ne kadar sürede kendini ödediğini belirleyen asıl değişkendir.

Ne zaman gerekir

Güneş yatırımının en hızlı karşılık verdiği durumlar:

Tüketim gündüz yoğun: üretim yapan bir atölye, soğuk hava deposu, market, ofis, otel ya da tarımsal sulama.
Faturada aylık tutar yüksek ve tüketim yıllar içinde artıyor.
Çatı geniş, güneye ya da doğu–batı doğrultusuna bakıyor ve üzerinde gölge yapan yapı yok.
Elektrikli araç şarjı veya ısı pompası eklenecek; evin gündüz tüketimi zaten artacak.
Çatı örtüsü zaten yenilenecek. İskele bir kez kurulur, iki iş birlikte yapılır.

Ertelemenin daha doğru olduğu durumlar da vardır ve bunları baştan söylemek işin parçasıdır:

Çatı örtüsü ömrünü doldurmuşsa önce çatı yenilenir. Panelin altındaki çatıyı beş yıl sonra değiştirmek, sistemi sökmek demektir.
Komşu bina, ağaç ya da yüksek bir baca gün ortasında çatının önemli bir bölümünü gölgeliyorsa, üretim tahmini ciddi biçimde düşer.
Bina kiralıksa ve kullanım süresi kısaysa yatırımın geri dönüşü kiracıda kalmayabilir.
Tüketim ağırlıklı olarak akşam ve geceyse, depolamasız bir sistemden beklenen fayda sınırlıdır.

Kapsam

Tüketim analizi. Son on iki ayın faturaları, mümkünse saatlik tüketim verisi ve tarife yapısı incelenir. Sistem gücü çatının boşluğuna göre değil, bu profile göre belirlenir.
Saha etüdü. Çatı yönü ve eğimi, örtü tipi (kiremit, sandviç panel, membran, beton), taşıyıcı aralığı, çatıya erişim ve pano mesafesi.
Gölge etüdü. Baca, asansör kulesi, komşu bina ve ağaçların yıl boyunca yarattığı gölge modellenir; bir dizgenin küçük bir bölümündeki gölge, o dizgenin tamamının üretimini düşürebilir.
Statik değerlendirme. Panel, konstrüksiyon, rüzgâr ve kar yükünün mevcut çatı tarafından taşınıp taşınmadığı. Sınırda kalan yapılarda inşaat mühendisi raporu istenir.
Dizge tasarımı ve invertör seçimi. Dizge gerilimlerinin invertör çalışma aralığına oturtulması, izleyici giriş sayısı, doğru akım – alternatif akım oranı; gölge kaçınılmazsa panel bazlı optimizasyon ya da mikro invertör değerlendirmesi.
Doğru akım tarafı. Kablo kesiti ve güzergâhı, konektörlerin aynı üreticiden olması, yük ayırıcı, aşırı gerilim koruma. Doğru akım tarafındaki gevşek bir konektör, alternatif akımdakinden farklı olarak kendi kendine sönmeyen bir ark üretir; montaj disiplini bu yüzden ekipman seçiminden önemlidir.
Alternatif akım tarafı. Bağlantı panosu, koruma seçimi, şebeke bağlantı noktası ve çift yönlü sayaç için hazırlık.
Konstrüksiyon. Çatı örtüsüne uygun bağlantı elemanı, su yalıtımını bozmayan geçişler, rüzgâr ve kar yüküne göre ayak aralığı.
Topraklama. Konstrüksiyonun ve modül çerçevelerinin topraklanması, binanın yıldırımdan korunma sistemiyle ilişkinin kurulması.
İzleme. Üretimin dizge bazında takibi; bir dizge düştüğünde bunun aylar sonra faturadan değil, aynı gün uyarıdan anlaşılması.
Şebeke bağlantı süreci. Dağıtım şirketine yapılan lisanssız üretim başvurusu, çağrı mektubu, proje onayı, bağlantı anlaşması ve geçici kabul aşamalarının takibi.
Devreye alma ölçümleri. Dizge açık devre gerilimi ve kısa devre akımı, izolasyon ölçümü, invertör şebeke koruma ayarları.
Bakım planı. Temizlik sıklığı, konektör ve konstrüksiyon kontrolü, üretimin beklenen değerle karşılaştırılması.

Kapsam dışı

Çatı onarımı, örtü yenileme ve su yalıtımı imalatı. Mevcut yalıtıma zarar vermeden çalışır, sorunlu bir çatı görürsek panel koymadan önce söyleriz; onarımı biz yapmayız.
Betonarme güçlendirme ve statik proje. Gerekli olduğunda inşaat mühendisinden rapor istenir.
Bataryalı depolama ve kesintide devreye giren yedekli çalışma.
Arazi üzerine kurulacak lisanslı üretim santralleri.
Yatırım kredisi, teşvik ve vergi danışmanlığı. Teklifte kullandığımız tüm varsayımları yazılı veririz; finansal değerlendirmeyi mali müşavirinizle yapmanız daha doğru olur.
Geri ödeme süresi taahhüdü. Hesabı varsayımlarıyla birlikte gösteririz; elektrik fiyatı ve mevzuat değişkenleri üzerinde kimsenin garanti verebileceği kalemler değildir.

Süreç

Fatura ve tüketim analizi. Yıllık tüketim, gün içi dağılım ve tarife.
Ön boyutlandırma. Bölgenin ışınım verisi, çatının yön ve eğimi, gölge modeli ve sistem kayıpları kullanılarak yıllık üretim tahmini çıkarılır.
Saha etüdü ve statik kontrol.
Teklif. Sistem gücü, ekipman listesi, üretim tahmini ve hesabın dayandığı tüm varsayımlar açık yazılır. Varsayımı gizlenmiş bir üretim rakamı, pazarlama cümlesidir.
Başvuru ve proje onayı. Dağıtım şirketi süreci başlatılır; bu aşamanın süresi bizim takvimimize bağlı değildir.
Konstrüksiyon ve panel montajı.
Doğru akım ve alternatif akım tarafının çekilmesi, invertör ve pano montajı.
Şebeke bağlantısı, sayaç değişimi ve geçici kabul.
Devreye alma, izleme kurulumu ve kullanıcı devri.
İlk üretim döneminin takibi. Gerçekleşen üretim, tahminle karşılaştırılır; sapma varsa sebebi aranır.

Fiyatı etkileyen faktörler

Kurulu güç. Birim maliyet, güç büyüdükçe düşer; küçük sistemlerde sabit kalemlerin payı yüksektir.
Çatı tipi ve montaj zorluğu. Kiremit çatı, eğimli sac ve düz teras farklı konstrüksiyon ve farklı işçilik demektir.
Yükseklik ve erişim; iskele, vinç ya da yüksekte çalışma ekipmanı gerekmesi.
İnvertör mimarisi. Dizge invertörü en ekonomik çözümdür; gölgeli çatılarda optimizasyon veya mikro invertör maliyeti artırır, buna karşılık kaybı azaltır.
Panelden panoya doğru akım kablo mesafesi ve güzergâhın zorluğu.
Şebeke bağlantı noktasının uzaklığı; ayrı bir hat çekilmesi gerekip gerekmediği.
İzleme sisteminin kapsamı.
Başvuru, proje ve kabul sürecinin yürütülmesi.
Ekipman fiyatlarının döviz kuruna bağlı olması; teklif geçerlilik süresi bu nedenle sınırlıdır.

Güvenlik ve yönetmelik

Kendi tüketimini karşılamak üzere kurulan çatı sistemleri, lisanssız üretim mevzuatı kapsamındadır. Süreç dağıtım şirketine yapılan başvuruyla başlar; çağrı mektubu, onaylı proje, bağlantı anlaşması ve geçici kabul aşamaları tamamlanmadan sistem şebekeye enerji veremez. Ölçüm çift yönlü sayaçla yapılır.

Ürettiğiniz enerji önce kendi tüketiminizden düşülür; şebekeye verilen fazla enerjinin nasıl değerlendirileceği mevzuatla belirlenir ve bu hükümler zaman içinde değişmiştir. Teklif hazırlanırken yürürlükteki düzenleme esas alınır ve hangi hükme göre hesaplandığı teklifte yazılır. Bir firmanın size sabit bir geri ödeme süresi söylemesi, bu değişkenliği görmezden gelmesi demektir.

Apartman ve site çatıları ortak alandır; buraya kurulacak bir sistem kat malikleri kararı gerektirir. Karar alınmadan yapılan başvuru ilerlemez.

Yapı ruhsatı açısından, mevcut binanın çatısına kurulan öz tüketim amaçlı sistemler için imar mevzuatında kolaylaştırıcı düzenlemeler bulunur; yerel uygulama belediyeden belediyeye değişebildiği için ilgili birimden teyit alınır.