Elektrikli araçla birlikte gelen taşınabilir kablo, yolda kalmamak için tasarlanmış bir acil durum çözümüdür. Günlük şarj yöntemi değildir. Normal bir ev prizinden yapılan şarj saatlerce sürer ve bu süre boyunca priz, klemens ve buat, kısa süreli yükler için boyutlandırılmış bir tesisatta sürekli akım taşır. Isınan garaj prizlerinin sebebi hemen her zaman budur.
Duvar tipi bir şarj ünitesi asıl olarak hızı değil, bu sürekliliği çözer: panodan gelen ayrı bir hat, o hattın kendi koruması, aracın çektiği akımın ünite tarafından denetlenmesi ve bir sorun anında enerjinin kesilmesi. Aracınız gece boyunca zaten evde duruyorsa, sizin ihtiyacınız olan şey en yüksek güç değil, sabaha kadar güvenle çalışan doğru boyutlandırılmış bir hattır.
Ne zaman gerekir
- Elektrikli ya da şarj edilebilir hibrit bir araç alındı; şarj çoğunlukla evde yapılacak.
- Garajda kullanılan priz ısınıyor, kararmış ya da fişin geçtiği yerde yanık izi var.
- Apartman veya site otoparkında ortak bir çözüm aranıyor; birden fazla araç sahibi var.
- İş yeri otoparkına personel ya da müşteri için ünite konacak.
- Filo araçları gece aynı yerde şarj edilecek; sabaha kadar hepsinin dolması gerekiyor.
- Şarj başlayınca evin sigortası atıyor veya ışıklar kısılıyor; mevcut abone gücü yetmiyor.
- Şarj ünitesi var ama hangi korumaya bağlı olduğu bilinmiyor.
Kapsam
- Elektriksel kapasite kontrolü. Sözleşme gücü, ana kesici değeri, kolon hattının kesiti ve evin mevcut tepe yükü ölçülür. Şarjın hangi saatlerde diğer yüklerle çakışacağı hesaba katılır.
- Güç seçimi. Tek fazlı bağlantıda 3,7 kW ve 7,4 kW, üç fazlı bağlantıda 11 kW ve 22 kW yaygın seçeneklerdir. Belirleyici olan ünitenin gücü değil, aracın kendi dahili şarj ünitesinin alabileceği en yüksek alternatif akım gücüdür. Birçok model 11 kW ile sınırlıdır; bu araçlara 22 kW'lık bir ünite koymak şarjı hızlandırmaz.
- Ayrı devrenin çekilmesi. Şarj hattı, başka hiçbir yükü beslemeyen kendi devresidir. Kesit, akıma göre değil akım ve mesafeye göre — gerilim düşümü hesaplanarak — seçilir.
- Koruma. Hatta ayrı bir aşırı akım koruması ve şarj devresine uygun kaçak akım koruması kurulur. Şarj sırasında doğru akım bileşenli kaçak oluşabildiğinden, yalnızca en yaygın tipteki bir röle bu devre için yeterli değildir; ünitenin içinde doğru akım algılama bulunup bulunmadığı belgelenir ve panodaki koruma buna göre tamamlanır.
- Topraklama kontrolü. Şarj devresi enerjilendirilmeden önce topraklama sürekliliği ve direnci ölçülür. Şarj ünitesi, topraklamayı sürekli izler ve uygunsuzlukta şarjı başlatmaz — kurulumdan sonra ortaya çıkan "araç şarja başlamıyor" durumlarının bir bölümü buradan gelir.
- Yük yönetimi. Ünitenin çektiği akımın, evin toplam tüketimine göre otomatik olarak azaltılması. Böylece fırın, klima ve şarj aynı anda çalıştığında ana kesici açmaz. Birden fazla ünite varsa mevcut güç araçlar arasında paylaştırılır.
- Montaj. Duvara ya da ayağa; dış mekânda uygun koruma sınıfı, kablo boyunun park yönüne göre seçilmesi, soket ya da sabit kablolu ünite tercihi.
- Ölçüm ve raporlama. Çok kullanıcılı kurulumlarda kim ne kadar tüketti sorusunun cevaplanabilmesi için kart ya da uygulama tanımı ve ünite üzerinden tüketim raporu.
- Devreye alma. Akım sınırı ayarı, koruma testleri, araçla gerçek bir şarj denemesi, uygulamanın kurulması ve kullanıcıya gösterilmesi.
Kapsam dışı
- Doğru akımlı hızlı şarj istasyonları. Bunlar farklı bir güç seviyesi, çoğu zaman trafo ve ayrı bir altyapı gerektirir.
- Ticari şarj hizmeti işletmeciliği. Üçüncü kişilere ücret karşılığı şarj satmak, enerji piyasası düzenlemelerine ve şarj ağı işletmeciliği iznine tabidir. Biz elektriksel altyapıyı kurarız; izin ve işletme başvurusu tesis sahibinin sorumluluğundadır.
- Aracın kendi şarj kablosu, soketi veya dahili şarj ünitesi arızası. Yetkili servisin konusudur; sorunun araçta mı tesisatta mı olduğunu ölçümle ayırt eder, yönlendiririz.
- Apartman ortak alanı için kat malikleri kararının alınması. Yönetimle görüşmeleri biz yürütmeyiz; kurulun karar verebilmesi için gereken teknik dosyayı — nereye kurulacağı, hangi güçte, mevcut panoya etkisi, ölçüm nasıl yapılacak — hazırlarız.
- Sözleşme gücü artırımı başvurusu. Gereken yük hesabını ve belgeleri hazırlarız; başvuru abone adına dağıtım şirketine yapılır.
Süreç
- Kullanım profilinin çıkarılması. Günlük kaç kilometre yapılıyor, araç gece kaç saat park hâlinde, aracın alternatif akım şarj sınırı ne. Bu üç bilgi çoğu evde gereken gücü kendiliğinden belirler.
- Kapasite ölçümü. Pano incelenir, mevcut yük ölçülür, ana kesicinin yeterliliği değerlendirilir.
- Konum ve güzergâh tespiti. Aracın park yönü, kablo boyu, kablonun geçeceği yol ve mesafe.
- Ünite ve koruma seçimi, yazılı teklif.
- Gerekiyorsa bekleme. Güç artırımı ya da kat malikleri kararı gerekiyorsa montaj bunlar tamamlanana kadar başlamaz.
- Ayrı hattın çekilmesi ve ünite montajı.
- Test ve ayar. Koruma denemesi, akım sınırının ayarlanması, araçla şarj denemesi ve kullanıcı devri.
Fiyatı etkileyen faktörler
- Panodan şarj noktasına olan mesafe. Genellikle teklifteki en büyük değişken budur; mesafe hem kesiti hem işçiliği büyütür.
- Kablo güzergâhının niteliği: hazır kanal, spiral boru, beton kırımı, asma tavan ya da bina dışından geçiş.
- Tek fazlı mı üç fazlı mı bağlantı yapılacağı.
- Ünitenin gücü ve özellikleri; kart okuyucu, tüketim ölçer, yük yönetimi ve uzaktan yönetim protokolü desteği fiyatı belirgin biçimde değiştirir.
- Panoda boş modül yeri olup olmaması.
- Sözleşme gücü artırımı gerekip gerekmediği.
- Otoparkta birden fazla ünite kurulacaksa güç paylaşım panosu ve ortak ölçüm düzeni.
- Dış mekân montajında ayak, koruma babası ya da ek aydınlatma ihtiyacı.
Güvenlik ve yönetmelik
Şarj devresi, tesisatın geri kalanından ayrılmış kendi hattı olarak kurulur ve kendi koruması bulunur. Bir prizden ya da mevcut bir hattan besleme yapılması, ünitenin sürekli akımı ile bu hattın tasarım varsayımını çelişkiye düşürür.
Alternatif akımla şarj, araç ile ünite arasında haberleşmeye dayanan bir düzendir: ünite, izin verilen akımı araca bildirir, topraklamayı ve yalıtımı izler, uygun olmayan durumda devreyi açmaz. Bu haberleşmeyi ve Tip 2 soketi tanımlayan uluslararası standartlar Türkiye'de de uygulanır; ünite seçilirken bu uyumun belgeli olması aranır.
Kaçak akım koruması bu devrede özel bir konudur. Araç tarafındaki güç elektroniği nedeniyle doğru akım bileşenli kaçak oluşabilir ve bu bileşen, sıradan bir rölenin algılamasını engelleyebilir. Çözüm ya doğru akım kaçağını da algılayan bir röle ya da bu algılamayı içinde barındıran bir ünite ile uygun tipte bir rölenin birlikte kullanılmasıdır. Hangi çözümün uygulandığı teslim belgesine yazılır.
Apartmanlarda ortak alana kurulacak şarj ünitesi kat malikleri kurulunun kararına bağlıdır; kararın hangi çoğunlukla alınacağı Kat Mülkiyeti Kanunu'nda düzenlenmiştir. Yönetimle bu maddeyi birlikte okumakta fayda vardır — çoğu gecikme teknik değil, usul kaynaklıdır.