Depo ve Lojistik Elektrik Altyapısı

Depo aydınlatması boş depoda ölçülür, dolu depoda yaşanır. Raflar dizilmeden önce tavana eşit aralıklarla asılmış armatürler zemine düzgün bir ışık verir; raflar kurulduktan sonra aynı armatürlerin bir kısmı raf üstünde kalır, ışık koridorun dibine inmez ve etiketi okumak için el feneri ya da telefon ışığı açılır. Ortada arızalı bir armatür yoktur — yerleşim, sonradan kurulan bir düzene göre yanlış kalmıştır.

Bir depoda mesafeler de binadan farklıdır. Pano bir uçta, dok kapıları öbür uçta, şarj alanı üçüncü bir noktadadır; hatlar bir daire tesisatında rastlanmayacak uzunluklara çıkar. Kesit yalnızca akım taşıma kapasitesine göre seçildiğinde hat çalışır ama uç noktada gerilim düşer: kapı motoru kalkarken zorlanır, o bölümdeki ışıklar kısılır, şarj cihazı beklenenden uzun sürede tamamlar. Belirti uçtadır, sebep hattın uzunluğundadır.

Üçüncü başlık şarj alanıdır. Forklift ve transpalet şarjı, birkaç dakikalık bir yük değil, saatler süren sürekli bir akımdır; koridor kenarındaki genel amaçlı bir prizden ve yerde duran bir uzatma kablosundan yapıldığında hem priz ve soket ısınır hem de kablo geçiş yoluna serilir. Kurşun-asitli cer akülerinde şarj sırasında gaz açığa çıktığı için alanın havalandırılması ve tutuşturucu kaynaklardan uzak tutulması ayrıca gerekir; bu, elektrik tarafının yanında planlanması gereken bir konudur.

Depoyu diğer iş yerlerinden ayıran son şey değişkenliğidir. Kiracı değişir, ürün grubu değişir, raf yüksekliği ve koridor genişliği yeni operasyona göre yeniden kurulur. Sabit noktaya çakılmış bir aydınlatma düzeni bu değişikliğin ardından yeniden konumlandırılamıyorsa, her raf revizyonu ya karanlık koridorla ya da baştan kurulan bir tesisatla sonuçlanır. Bu yüzden altyapının taşınabilirliği, tasarımın sonradan eklenen bir ayrıntısı değil başlangıç kararlarından biridir.

Ne zaman gerekir

• Yeni bir depo kiralandı ya da satın alındı; içeride tavan armatürleri ile bir dağıtım panosundan başka bir şey yok.
• Raf düzeni değişti; koridorlar kaydı, armatürler raf üstünde kaldı, koridor dibi ve raf yüzeyi karanlık.
• Forklift, transpalet ve istif makinesi şarjı uzatma kablosuyla, koridor kenarındaki bir prizden yapılıyor.
• Şarj cihazı çalışırken o bölümün sigortası atıyor, priz ya da soket ısınıyor.
• Depoya soğuk oda veya soğuk hava deposu ekleniyor; beslemesi ve armatürleri henüz planlanmadı.
• Yükleme rampasına dok kapısı, rampa seviyeleyici, körük veya sinyal lambası eklenecek; besleme ve kumanda hattı yok.
• Uzak uçtaki bir kapı motoru ya da makine kalkışta zorlanıyor, o sırada aynı bölümdeki ışıklar kısılıyor.
• Kamera ve ağ kabloları güç kablolarıyla aynı kanalda taşınıyor; görüntüde bozulma ya da bağlantı kopması var.
• Sayım ve toplama alanında el terminali kullanılıyor ama kablosuz erişim noktalarının beslemesi ve kablolaması düzensiz.
• Acil aydınlatma ile yönlendirme yok, ya da raf ve palet yığınının arkasında kalarak kaçış yolu boyunca görünmez olmuş.

Kapsam

• Raf yerleşimine göre aydınlatma planı. Armatürler koridor eksenine göre konumlandırılır; belirleyici olan yalnızca zemindeki yatay aydınlık değil, raf yüzeyindeki düşey aydınlıktır. Asma yüksekliği, ışık dağılım açısı ve koridor genişliği birlikte değerlendirilir; dar ve yüksek koridorlarda dar açılı dağılım, geniş ve alçak alanlarda geniş dağılım kullanılır. Yerleşim sonrası aydınlık seviyesi koridor içinde noktasal olarak ölçülür ve plana işlenir.
• Aydınlatma kontrolü ve bölgeleme. Koridor bazlı bölgeler, hareket sensörlü ya da anahtarlı kontrol, sevkiyat ve toplama alanları için ayrı grup. Sensörle çalışan bölgelerde armatür sürücüsünün sık anahtarlamaya uygun olması aranır. Acil aydınlatma bu kontrol düzeninden bağımsız çalışacak biçimde ayrılır.
• Yük listesi ve depo panosu. Bölüm bazlı fiderler, yedek modül payı, etiketleme ve tek hat şeması; şarj alanı, soğuk oda ve rampa gibi ayrı karakterdeki yüklerin kendi gruplarına ayrılması.
• Uzun hatlarda kesit hesabı. Kesit, akım taşıma kapasitesinin yanında gerçek mesafedeki gerilim düşümüne ve kısa devre koşuluna göre seçilir; uzun hatlarda belirleyici olan çoğunlukla gerilim düşümüdür.
• Kablo taşıma sistemi ve mekanik koruma. Tava, kanal ve boru güzergâhları; forklift ve palet trafiğinin bulunduğu yerlerde yükseklik seçimi, kolon dibi ve kapı yanı gibi çarpma riski taşıyan noktalarda muhafaza, dilatasyon ve geçiş detayları.
• Forklift şarj alanı. Cihaz başına ayrı devre ve koruma, sürekli akıma göre boyutlandırılmış kesit, panoda ayrı grup ve etiket. Şarj cihazının ürettiği kaçak akım biçimine uygun röle tipi seçilir ve cihazın içinde doğru akım algılaması bulunup bulunmadığı belgelenir — doğru akım bileşeni, en yaygın tipteki bir kaçak akım rölesini gerçek bir kaçakta açmayacak biçimde körleştirebilir, kabloların geçiş ve manevra yollarından uzak tutulması, alanın işaretlenmesi. Havalandırma ihtiyacı ve alanın konumu ile ilgili gereklilikler yazılı olarak bildirilir; havalandırma tesisatının kendisi mekanik tesisat kapsamındadır ve ilgili yükleniciyle birlikte planlanır.
• Soğuk depo beslemesi. Soğutma grubu ve kondenser besleme hatları, defrost rezistansı ile kapı çerçevesi ısıtma bandının beslemesi, düşük sıcaklığa ve yoğuşmaya uygun armatür, buat ve kablo seçimi, kablo geçişlerinde yalıtım bütünlüğünün korunması. Kapı içeriden açılamadığında kullanılacak alarm ve iç aydınlatma devresinin beslemesi de bu kapsamda kurulur; soğutma tesisatı ve sıcaklık izleme sistemi soğutma firmasının işidir.
• Yükleme rampası ve dok ekipmanı. Dok kapısı motoru, rampa seviyeleyici, körük, dok sinyal lambası ve rampa prizlerinin beslemesi; dış ortama açık noktalarda koruma sınıfının ortama göre seçilmesi, kumanda hattının ve durdurma devresinin ekipman imalatçısının şemasına göre bağlanması.
• Zayıf akımın güç hattından ayrılması. Kamera, ağ, kartlı geçiş ve anons kablolaması ayrı taşıma sisteminde yürütülür; iki sistem uzun mesafe paralel gitmez, kesişmeler dik açıyla yapılır. Kablosuz erişim noktalarının ve kameraların konumu raf düzenine göre belirlenir, kablolamanın test ve raporlaması ayrı bir başlık olarak yürütülür.
• Topraklama ve eş potansiyel bağlantılar. Metal raf sistemleri, dok ekipmanı, kapı kasaları, kablo tavaları ve boru hatları için eş potansiyel bağlantı; topraklama direnci ile koruma iletkeni sürekliliğinin ölçülmesi ve değerlerin kayda geçmesi.
• Acil aydınlatma ve yönlendirme. Kaçış yolu, koridor ve çıkış kapısı armatürlerinin raf düzenine göre konumlandırılması, yönlendirme levhalarının raf ve palet yığınının üzerinden görünecek biçimde yerleştirilmesi, devreye alma sırasında besleme kesilerek denenmesi.
• Esneklik payı ve teslim dosyası. Kanal ve tavada yedek yer, panoda boş modül, armatürlerin taşınmasını kolaylaştıran soketli bağlantı düzeni; depo planı üzerinde armatür ve nokta yerleşimi, pano etiket şeması ve ölçüm değerleri yazılı bırakılır.

Kapsam dışı

• Patlayıcı ortam sınıflandırması yapılmış bölümlerdeki tesisat; yanıcı sıvı, yanıcı toz veya aerosol depolanan alanlar. Bu iş kendi belgelendirme kapsamındadır ve yetkili kuruluşa yönlendirilir. Patlamadan korunma dokümanının hazırlanması da işverenin bu kapsamda yürüteceği ayrı bir çalışmadır.
• Soğutma tesisatı, soğutma grubunun kendisi ve sıcaklık izleme–kayıt sistemi. Elektriksel beslemeyi kurar, ölçüm değerlerini veririz; soğutma tarafının devreye alınması, ayarları ve bakımı soğutma firmasının işidir.
• Raf sisteminin imalatı, montajı ve statik uygunluğu; asma tavan, zemin kaplaması ve mekanik imalatlar.
• Yangın algılama ve söndürme sistemleri, raf içi sprinkler tasarımı ve duman tahliye. Kendi yüklenicisi tarafından yürütülür; bu sistemlerin beslemesinde elektriksel bir eksik görürsek yazılı bildiririz.
• Depo yönetim yazılımı, el terminalleri ve aktif ağ cihazlarının yapılandırılması. Kablolamayı kurar, portları etiketler ve teslim ederiz; anahtar, kablosuz denetleyici ve sunucu ayarları bilgi işlem biriminizin ya da sistem tedarikçinizin kapsamındadır.

Süreç

1. Kullanım ve raf düzeni etüdü. Hangi koridorda ne saklanacağı, raf yüksekliği ve koridor genişliği, forklift tipi ve trafiği, toplama–sayım–sevkiyat alanlarının yeri, vardiya düzeni. Aydınlatma ve nokta planı bu bilgiye dayanır; raf yerleşimi henüz kesin değilse plan taşınabilir olacak şekilde kurgulanır.
2. Mevcut altyapının ölçümü. Sözleşme gücü, ana kesici, mevcut panonun durumu ve hatların kesitleri; varsa mevcut aydınlatmanın dolu raf düzenindeki aydınlık seviyesi ölçülür. Kapasite planlanan yükü karşılamıyorsa bu, işe başlamadan önce yazılı olarak bildirilir.
3. Tasarım ve yazılı teklif. Yük listesi, kesit hesapları, pano tek hat şeması, armatür yerleşimi, şarj alanı planı ve zayıf akım güzergâhları hazırlanıp işletmeyle birlikte gözden geçirilir.
4. Çalışma penceresinin planlanması. Depo çalışırken yüksekte çalışma, forklift trafiğiyle platformun çakışması ve sevkiyatın durabildiği saatler birlikte değerlendirilir; hangi koridorun ne kadar süreyle kapanacağı yazılı olarak kararlaştırılır.
5. Uygulama. Taşıma sistemleri, kablo çekimi, pano montajı, armatür ve nokta montajları; güzergâhlar kapanmadan önce fotoğraflanır ve plana işlenir.
6. Test ve devreye alma. Koridor içinde aydınlık ölçümü, topraklama direnci ve süreklilik ölçümü, kaçak akım korumalarının açma testi, acil aydınlatmanın besleme kesilerek denenmesi, şarj alanında yük altında akım ölçümü, dok ekipmanının çalışma denemesi.
7. Teslim ve devir. Plan, şema ve ölçüm değerleri teslim edilir; panoyu kimin kullanacağı belirlenir, şarj alanının ve acil aydınlatmanın nasıl kontrol edileceği o kişiye gösterilir.

Fiyatı etkileyen faktörler

• Depo alanından çok koridor sayısı, koridor genişliği ve raf yüksekliği; armatür adedini ve tipini bunlar belirler.
• Tavan yüksekliği ve erişim yöntemi; platform, seyyar iskele ya da yüksekte çalışma düzeninin gerektirdiği hazırlık.
• Çalışmanın raflar boşken mi yoksa dolu ve işleyen bir depoda mı yapılacağı.
• Panodan uç noktalara olan mesafe; uzun hatlarda gerilim düşümü kesiti bir üst kademeye taşır.
• Şarj alanındaki cihaz sayısı, cihaz gücü ve alanın panoya uzaklığı.
• Soğuk depo bölümünün kapsama girip girmediği; düşük sıcaklık ve yoğuşma malzeme seçimini değiştirir.
• Rampa ve dok ekipmanının kapsamı; kaç kapı, hangi ekipmanların besleneceği.
• Zayıf akım tarafının ayrı taşıma sistemiyle mi çekileceği ve nokta sayısı.

Güvenlik ve yönetmelik

Uzun hatlarda kesit seçimi bir konfor konusu değildir. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, sayaçtan sonraki tesiste izin verilen gerilim düşümü için sınır tanımlar ve bu sınır aydınlatma tesislerinde kuvvet tesislerine göre daha dardır; ayrıca kesit, hattın ucunda oluşabilecek bir kısa devrede korumanın açmasını sağlayacak biçimde de seçilmelidir. Uç noktada düşen gerilim yalnızca ışığın kısılmasıyla kalmaz: motor düşük gerilimde daha yüksek akım çeker ve ısınır. Depolarda hattın uzunluğu tesisatın karakterini belirleyen ilk değişkenlerdendir, bu yüzden hesap mesafe ölçülerek yapılır. Topraklamaya ilişkin esaslar Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'nde tanımlıdır; iş yerlerinde elektrik ve topraklama tesisatı ayrıca İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında periyodik kontrole tabidir ve devreye alma ölçümlerinin baştan raporlanması, ilk kontrolde işletmenin elinde bir başlangıç değeri bulunmasını sağlar.

Kurşun-asitli cer akülerinin şarjı sırasında patlayıcı olabilen gaz açığa çıkar. Cer akümülatörleri ve akümülatör tesisatları için güvenlik kurallarını tanımlayan TS EN 62485-3, şarj alanının havalandırılmasını ve tutuşturucu kaynakların uzak tutulmasını esas alır; havalandırmanın boyutlandırılması ve alanın düzeni bu nedenle elektrik tarafıyla birlikte ele alınır. İş yerinde patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunduğunda, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik uyarınca patlamadan korunma dokümanının hazırlanması işverenin yükümlülüğüdür; ortam sınıflandırması ve doküman hazırlığı ayrı bir uzmanlık alanıdır ve bu sayfadaki kapsamın dışındadır. Lityum akülü ekipmanın şarjında gaz sorunu farklı olsa da şarj cihazının uzun süre sabit akım çekmesi aynı şekilde ayrı bir devre gerektirir; şarj alanının yeri, imalatçının şarj ve saklama talimatına göre belirlenir.

Depoda kaçış yolları raf düzeniyle birlikte değişir. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik, aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesildiğinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak ayrı bir enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma bulundurulmasını ve bu yollarda çıkışı zorlaştıracak engel olmamasını öngörür; işaretleme Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre yapılır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te acil durum aydınlatmasının normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakika sağlanması, kullanıcı yükü 200'den fazla olan yapılarda bu sürenin en az 120 dakika olması şartı yer alır. Bir raf revizyonu bu düzeni sessizce bozabilir: dün görünen bir yönlendirme levhası, bugün yeni bir rafın arkasında kalabilir. Bu yüzden raf düzeni değiştiğinde acil aydınlatma ve yönlendirme de yeniden gözden geçirilir. İşin kendisi için de aynı dikkat gerekir: armatür montajı ve bakımı için yükseğe çıkarken uygun bir platform kullanılır, forklift çatalına bağlanmış palet ya da sepet bu amaç için üretilmiş ve ekipmanla uyumlu olduğu belgelenmemişse insan taşımaya uygun değildir; depo çalışırken yürütülen işlerde ilgili koridor forklift trafiğine kapatılır ve işaretlenir.