Şantiye elektriği, kalıcı bir tesisatın küçültülmüş hâli değildir. Kalıcı tesisatta iletken duvarın içindedir, ortam kurudur ve düzen bir kere kurulup yıllarca aynı kalır. Şantiyede bunların üçü de yoktur: kablo zeminde ya da askıdadır, ortam ıslak ve tozludur, düzen her hafta değişir. Aynı ekipmanla çalışılır ama tehlikenin şekli başkadır.
Bu yüzden şantiye tesisatını kalıcı tesisat mantığıyla kurmak, en sık görülen ve en pahalıya patlayan hatadır. Şantiyede bir devrenin ömrü ay değil hafta ölçeğindedir; taşınır, uzatılır, bir başkası tarafından değiştirilir. Tasarımın buna göre yapılması gerekir.
Bir şantiyede elektrik iki soruya cevap verir: enerji nereye kadar geliyor ve orada kim ne kadar güvende. İkincisi birincisinden zordur, çünkü tesisatı kuran kişi ile kullanan kişi aynı kişi değildir.
Ne zaman gerekir
Kaba inşaat başlarken. Kırıcı, karıştırıcı, vibratör ve kesme makinesi ilk gün devreye girer. Bu yüklerin beslemesi genellikle şantiyenin en geçici, en bakımsız kısmıdır ve en çok kullanılan kısmıdır.
Tadilat ve dönüşüm işlerinde. Dairenin ya da iş yerinin kendi tesisatı sökülürken çalışacak bir besleme gerekir. Sökülen tesisattan beslenmek, sökümün ortasında enerjili bir hat bırakmak demektir.
Kat çıktıkça. Bir tali pano dört kat aşağıdaki ana panodan uzatma kablosuyla beslenmeye başladığında, gerilim düşümü ve mekanik hasar birlikte artar. Yeni bir dağıtım noktası, kablo uzadığı için değil, kablo yürüdüğü için gerekir.
Vinç, asansör ve kule ekipmanı bağlanacaksa. Bunlar hem büyük yükler hem de kendi kumanda ve koruma düzenleri olan makinelerdir; şantiye dağıtımına takılıp geçilecek cihazlar değildir.
Kış girerken. Isıtıcı, kurutucu ve aydınlatma aynı anda devreye girer. Yaz boyunca yeten bir şantiye panosu, kasımda yetmeyebilir ve bunun ilk işareti çoğu zaman atan bir korumadır.
Kapsam
- Besleme noktasının belirlenmesi ve ana şantiye panosu. Enerjinin nereden alınacağı, hangi kesitle çekileceği ve ana panonun nereye konacağı. Pano, su ve toz girişine karşı sınıflandırılmış, kilitlenebilir ve yağmurdan korunacak biçimde konumlandırılır; zeminle doğrudan temas etmeyecek şekilde yükseltilir.
- Kaçak akım koruması. Şantiyede bu bir tercih değil, tesisatın kendisidir. Prizli çıkışların arkasında can koruma eşiğindeki koruma bulunur; besleme kademesinde ayrıca bir üst kademe koruma kurulur ki bir arıza bütün şantiyeyi karartmasın. Korumaların hangi çıkışı gördüğü panoda etiketlenir.
- Dağıtım ve tali panolar. Kat, blok ve iş grubu bazında dağıtım. Amaç uzatma kablosunu kısaltmaktır: bir tali pano, işin yapıldığı yere yakın olduğu ölçüde işe yarar.
- Priz ve çıkış düzeni. Şantiye tipi, kilitli ve darbeye dayanıklı prizler. Farklı gerilim ve akım kademeleri birbirine takılamayacak biçimde ayrı tiplerde seçilir; bu, yanlış cihazın yanlış çıkışa bağlanmasını fiziksel olarak engeller.
- Kablo güzergâhı ve mekanik koruma. Kablo zeminde serbest bırakılmaz: askıya alınır, geçiş noktalarında koruma altına alınır, araç ve el arabası geçen yerlerde gömme kanal ya da köprü kullanılır. Şantiyede yalıtımın en sık bozulma sebebi elektriksel değil mekaniktir.
- Topraklama. Şantiye topraklaması ayrıca kurulur ve ölçülür; metal iskele, kalıp ve konteynerin bu düzenle ilişkisi belirlenir. Ölçüm değerleri yazılı bırakılır.
- Aydınlatma. Genel alan, merdiven ve çalışma noktası aydınlatması ayrılır. Merdiven ve geçiş aydınlatması, işin yapıldığı devreden ayrı beslenir — bir kırıcı sigortayı attırdığında merdivenin karanlıkta kalmaması için.
- Düzenli kontrol. Şantiye tesisatı kurulup unutulmaz. Belirli aralıklarla korumaların denenmesi, kablo hasarlarının gözden geçirilmesi, ısınan bağlantıların aranması ve değişen düzenin panoya işlenmesi.
- Söküm. İş bittiğinde tesisatın kaldırılması ve kalıcı tesisata geçişin sınırının yazılı olarak belirlenmesi. Şantiye kablosunun kalıcı tesisatta bırakılması sık görülen ve sonradan pahalıya patlayan bir devirdir.
Kapsam dışı
- Dağıtım şirketine yapılan şantiye aboneliği başvurusu. Teknik dosyayı ve yük hesabını hazırlarız; başvuru işveren ya da yüklenici adına yapılır.
- Vinç, asansör ve kule ekipmanının kendi montajı, kumandası ve periyodik kontrolü. Besleme noktasına kadar olan kısım bizim, makinenin kendisi üreticisinin ve yetkili kontrol kuruluşunun işidir.
- Jeneratörün mekanik kurulumu, yakıt hattı ve egzoz tesisatı. Elektrik tarafına başlanabilmesi için mekanik kısmın tamamlanmış olması gerekir.
- İş sağlığı ve güvenliği organizasyonu, saha eğitimi ve kişisel koruyucu donanım temini. Tesisatı kurallara uygun kurar ve teslim ederiz; sahanın işletilmesi işverenin sorumluluğundadır.
- Periyodik kontrol raporunun düzenlenmesi. Ölçüm değerlerini ve uygunsuzlukları yazılı veririz. Hangi kuruma hangi belgeyi vereceğinizi söylerseniz, işi hangi noktaya kadar götürebileceğimizi işe başlamadan konuşuruz.
Süreç
Fiyatı etkileyen faktörler
- Aynı anda çekilecek güç. Pano, kesit ve koruma seçimi bu sayıdan çıkar. Toplam kurulu güç değil, eşzamanlılık belirleyicidir.
- Şantiyenin büyüklüğü ve kat sayısı. Tali pano sayısını ve kablo mesafesini doğrudan belirler.
- Besleme noktasının uzaklığı. Ana panoya kadar çekilecek kablonun kesiti mesafeyle birlikte büyür.
- Zemin ve geçiş koşulları. Araç geçen güzergâh, açık alan ve ıslak bölge, mekanik korumanın maliyetini değiştirir.
- Süre. Altı aylık bir şantiye ile üç yıllık bir şantiye aynı ekipmanla kurulmaz; ikincisinde dayanıklılık, birincisinde sökülebilirlik öne çıkar.
- Kontrol sıklığı. Düzenli kontrol ayrı bir kalemdir ve şantiyenin hareketliliğine göre planlanır.
Güvenlik ve yönetmelik
Şantiye, elektrik açısından ıslak ve iletken bir ortam sayılır: zemin nemlidir, iskele metaldir, kullanıcı çoğu zaman eldivensizdir ve ekipman darbe görür. Kalıcı tesisatta kabul edilebilir bir düzen, burada kabul edilemez olabilir.
Bunun pratikteki üç sonucu şudur. Birincisi, prizli her çıkışın arkasında can koruma eşiğinde bir kaçak akım koruması bulunur; bu, şantiyede opsiyonel bir iyileştirme değildir. İkincisi, uzatma kablosu bir çözüm değil bir istisnadır — makaralı bir uzatma kullanılacaksa tamamen açılır, çünkü sarılı durumdaki bir makara kabloda üretilen ısıyı sarımların arasında hapseder. Üçüncüsü, hasarlı bir kablo bantlanmaz; değiştirilir.
Şantiye tesisatını kuran kişi ile kullanan kişi farklı olduğu için, etiketleme bir düzen meselesi değil bir güvenlik önlemidir. Hangi korumanın hangi çıkışı gördüğü panoda yazmıyorsa, bir arıza anında doğru kolu indirme işi tahmine kalır.
