Ofis aydınlatması, yeterince armatür asma işi değildir. Bir ofiste aydınlatmanın işi, insanların saatlerce ekrana ve kâğıda bakarken gözlerinin yorulmamasıdır — ve bunun ölçüsü tavandaki armatür sayısı değil, çalışma düzleminde ölçülen değerdir.
Çalışma düzlemi, masa yüksekliğindeki yatay düzlemdir. Aydınlatma hesabı orada yapılır, ölçüm orada alınır. Tavanda parlak görünen bir ofis, masa yüzeyinde yetersiz olabilir; tersi de doğrudur.
İki şey daha var ve ikisi de sayıyla konuşulur. Birincisi kamaşma: göz alanına giren fazla parlak bir yüzey, aydınlık yeterli olsa bile görmeyi zorlaştırır. İkincisi düzgünlük: aynı odada bir masa aydınlıkken diğerinin loş kalması, ortalama değer tutsa bile şikâyet üretir.
Bunların hiçbiri gözle kestirilemez. Bu yüzden ofis aydınlatması bir seçim işi değil, bir hesap işidir.
Ne zaman gerekir
Yeni ofis kurulurken. Nokta yerleşimi masa planından çıkar. Masalar yerleştikten sonra tavana bakmak, çoğu zaman kabloyu ikinci kez çekmek demektir.
Bölme düzeni değiştiğinde. Açık ofis bölünüyor ya da toplantı odaları kaldırılıyorsa aydınlatma da değişmiştir; eski yerleşim yeni düzende ne aydınlık ne düzgünlük tutar.
Ekran şikâyeti geldiğinde. "Ekranda yansıma var", "gözüm yanıyor", "öğleden sonra baş ağrısı" — bunlar konfor cümleleri gibi görünür, çoğu zaman kamaşma ya da yanlış armatür açısıdır ve ikisi de ölçülebilir.
LED'e geçilirken. Eski armatürü birebir LED muadiliyle değiştirmek, aydınlık düzeyini değiştirir. Yeni armatürün ışık dağılımı eskisiyle aynı değildir; hesap yenilenmezse sonuç ya fazla ya eksik olur.
Kiralanan bir yere taşınırken. Devralınan aydınlatmanın hangi kullanım için kurulduğu bilinmez. Depo olarak kullanılmış bir katta ofis aydınlatması aramak, olmayan bir şeyi aramaktır.
Kapsam
- İhtiyacın belirlenmesi. Hangi alanda ne yapılıyor: ekran çalışması, kâğıt işi, toplantı, arşiv, resepsiyon, koridor, mutfak. Her birinin hedef aydınlık düzeyi farklıdır ve bir ofiste bunların hepsi aynı anda bulunur.
- Aydınlatma hesabı. Mekân ölçüleri, tavan yüksekliği, yüzey yansıtma katsayıları ve armatürün ışık dağılımı ile çalışma düzlemindeki aydınlık düzeyinin hesaplanması. Çıktı bir tahmin değil, noktalara dağılmış bir değerler haritasıdır.
- Kamaşma değerlendirmesi. Armatürün göz açısına düşen parlaklığı, ekranlı çalışma alanlarında belirleyicidir. Hesap bunu ayrı bir ölçütle değerlendirir; armatür seçimi buradan da elenir.
- Düzgünlük. Aynı alandaki en düşük ve ortalama aydınlık arasındaki oran. Ortalaması tutan ama bir köşesi karanlık kalan bir yerleşim, hesabı geçmiş sayılmaz.
- Renksel geriverim ve renk sıcaklığı. Bir yüzeyin renginin ne kadar doğru göründüğü ve ışığın sıcak mı serin mi olduğu. Ofiste ikisi de kararla seçilir; toplantı odasıyla arşivde aynı olmaları gerekmez.
- Armatür yerleşimi ve tip seçimi. Asma tavan modülüne oturan panel, sıva üstü lineer, sarkıt ya da gömme spot. Seçim mimariyle birlikte yapılır ama ölçütü hesaptır.
- Devre planı ve kumanda. Hangi armatürün hangi devrede olduğu, pencere kenarındaki sıranın ayrı anahtarlanması, koridor ve toplantı odasının bağımsız kumandası. Sensör ve zaman kumandası kullanılacaksa hangi alanda ne davranış beklendiği yazılır.
- Acil aydınlatma ve yönlendirme. Kaçış yolları, merdiven ve çıkış noktaları için ayrı bir düzen. Bu, ofis aydınlatmasının bir parçası değil, yanında duran ayrı bir sistemdir ve ayrı planlanır.
- Teslimde ölçüm. İş bittikten sonra çalışma düzleminde lüksmetreyle nokta ölçümü. Hesabın tuttuğu ya da tutmadığı burada belli olur ve değerler yazılı bırakılır.
Kapsam dışı
- Asma tavan, alçıpan ve boya imalatı. Armatür yerlerini ve kablo güzergâhını veririz; tavan işi ayrı bir yüklenicinin işidir ve takvimi birlikte kurulur.
- Mimari iç tasarım, mobilya yerleşimi ve renk seçimi. Aydınlatma hesabı mobilya planına bağlıdır; planı biz yapmayız, verildiğinde hesaba gireriz.
- Dekoratif aydınlatma tasarımı. Kurumsal bir alanın karakterini kuran sarkıt ve vurgu düzeni ayrı bir disiplindir; teknik aydınlatmayı hesaplar, dekoratif kararı sizin ya da mimarınızın verdiği yerleşime göre uygularız.
- Armatürün kendi elektronik arızası ve garanti işlemleri. Üreticinin yetkili servisinin kapsamındadır.
- Doğal aydınlatma, cephe ve gölgeleme tasarımı. Pencereden gelen ışık hesaba girer; cam, jaluzi ve gölgeleme kararı mimari tarafındadır.
Süreç
Fiyatı etkileyen faktörler
- Alanın büyüklüğü ve bölünmüşlüğü. Aynı metrekare, tek hacimde ve on odada aynı iş değildir; bölme sayısı hem hesabı hem devre sayısını artırır.
- Tavan tipi. Asma tavan modülüne oturan armatür ile sıva üstü ya da gömme montaj, işçilik olarak birbirinden ayrılır.
- Hedeflenen aydınlık düzeyi. Arşiv ile çizim masası aynı değeri istemez; hedef yükseldikçe armatür sayısı ve güç artar.
- Kamaşma gereksinimi. Ekran yoğun bir alanda kullanılabilecek armatür seti daha dardır.
- Kumanda düzeni. Basit anahtarlama ile sensörlü ve senaryolu kumanda arasında hem malzeme hem işçilik farkı vardır.
- Mevcut tesisatın durumu. Var olan devrelerin yeni yerleşime yetip yetmediği; yetmiyorsa yeni hat çekilmesi ayrı bir kalemdir.
- Çalışma saati. Kullanımdaki bir ofiste iş çoğunlukla mesai dışına planlanır; bu takvimde ayrıca gösterilir.
Güvenlik ve yönetmelik
Ofis aydınlatmasında sayılar keyfi değildir: çalışma alanlarının aydınlatması için hedeflenen aydınlık düzeyleri, kamaşma sınırları ve düzgünlük oranları standartlarda tanımlıdır ve hesap bu değerlere göre yapılır. Bir aydınlatma projesinin "yeterli" sayılması, ortalamanın tutmasıyla değil, üç ölçütün birlikte tutmasıyla olur.
Acil aydınlatma ayrı bir konudur ve normal aydınlatmanın yedeği değildir: kaçış yollarını enerji kesildiğinde aydınlatmak üzere kurulur, kendi bataryası ve kendi test düzeni vardır. Ofis aydınlatmasını yenilerken acil aydınlatmanın da gözden geçirilmesi gerekir — çoğu zaman aynı tavanda, aynı işte, ama aynı devrede değildir.
Asma tavan içindeki armatür beslemeleri erişilebilir kalmalıdır. Kapatılan ve bir daha ulaşılamayan bir bağlantı kutusu, ilk arızada tavanın sökülmesi demektir.
